Οι επιπτώσεις της αύξησης της θερμοκρασίας, των απρόβλεπτων βροχοπτώσεων και των ακραίων καιρικών φαινομένων δεν είναι πλέον αφηρημένες προειδοποιήσεις είναι πλέον ορατές στις αμπελοσειρές της Νάουσας, στις πλαγιές της Σαντορίνης και στις ορεινές αναβαθμίδες της Κρήτης. Για τους Έλληνες οινοπαραγωγούς, η προσαρμογή σε αυτή τη νέα πραγματικότητα δεν είναι προαιρετική, είναι απαραίτητη…
Μια γη με πολυδιάστατα Terroirs σε ροή
Η αμπελουργική δύναμη της Ελλάδας ήταν πάντα η ποικιλομορφία της. Από τα ηφαιστειογενή εδάφη της Σαντορίνης μέχρι τις δροσερές, ηπειρωτικές επιρροές του Αμυνταίου, κάθε περιοχή προσφέρει ξεχωριστά terroirs που υποστηρίζουν πάνω από 200 γηγενείς ποικιλίες αμπέλου. Αλλά είναι ακριβώς αυτό το λεπτότατα ισορροπημένο οικοσύστημα που η κλιματική αλλαγή απειλεί τώρα να αποσταθεροποιήσει.
Στη Βόρεια Ελλάδα, όπου το Ξινόμαυρο ευδοκιμεί σε πιο δροσερές συνθήκες, οι οινοπαραγωγοί στη Νάουσα και το Αμύνταιο αναφέρουν ότι η καρπόδεση και ο τρύγος γίνονται νωρίτερα, έως και δύο εβδομάδες σε σύγκριση με 20 χρόνια πριν. Ενώ οι θερμότερες χρονιές μπορούν να ενισχύσουν την ωριμότητα και να μειώσουν τις πράσινες τανίνες στο Ξινόμαυρο, κινδυνεύουν επίσης να απορυθμίσουν την οξύτητα που χαρακτηρίζει το σταφύλι και τις δυνατότητες παλαίωσης.
Ειδικότερα, στην Πελοπόννησο, η περιοχή της Νεμέας, όπου βρίσκεται το Αγιωργίτικο, έχει αντιμετωπίσει αύξηση των καλοκαιρινών ξηρασιών. Οι καλλιεργητές πειραματίζονται με τη διαχείριση του θόλου, τη ρυθμιζόμενη ελλειμματική άρδευση, ακόμη και με την αλλαγή υψομέτρου, φυτεύοντας ψηλότερα στις πλαγιές των βουνών Κυλλήνη και Ολύγυρτος για να διατηρήσουν τη φρεσκάδα.
Εν τω μεταξύ, νησιωτικές περιοχές όπως η Σαντορίνη και η Πάρος, που είναι ήδη άνυδρες, αντιμετωπίζουν έλλειψη νερού σε κρίσιμα στάδια της καλλιεργητικής περιόδου. Το φημισμένο Ασύρτικο της Σαντορίνης είναι γνωστό για την αντοχή του στη ζέστη και την ξηρασία, αλλά ακόμη και αυτό παρουσιάζει σημάδια στρες. Τα παραδοσιακά συστήματα στήριξης με κουλούρα (το σχήμα καλαθιού) εξακολουθούν να προσφέρουν προστασία, αλλά περισσότερα οινοποιεία μελετούν τώρα προσαρμογές υποκειμένων και τεχνικές διαχείρισης του εδάφους για να μετριάσουν τις προκλήσεις.
Οι Έλληνες οινοποιοί στην πρώτη γραμμή
Οι Έλληνες οινοποιοί ανταποκρίνονται με ένα μείγμα αρχαίας σοφίας και σύγχρονης καινοτομίας. Ο Χαρίδημος Χατζηδάκης ήταν από τους πρώτους που επανέφεραν τους αμπελώνες σε μεγάλο υψόμετρο στη Σαντορίνη. Στην Κρήτη, η οικογένεια Λυραράκη έχει αναβιώσει άγνωστα γηγενή σταφύλια όπως το Βιδιανό και το Θραψαθήρι, πολλά από τα οποία παρουσιάζουν μεγάλη προσαρμοστικότητα στη ζέστη και το υδατικό στρες.
Στη βόρεια Ελλάδα, ο Απόστολος Θυμιόπουλος προσαρμόζει τις αμπελουργικές πρακτικές στη Νάουσα, εστιάζοντας στη βιολογική καλλιέργεια και πειραματιζόμενος με καλλιέργειες κάλυψης για τη διατήρηση της υγείας του εδάφους και τη συγκράτηση της υγρασίας.
Σε εθνικό επίπεδο, ερευνητικά ιδρύματα όπως το Ινστιτούτο Αμπέλου της Νάουσας και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών συνεργάζονται με οινοποιεία για να μελετήσουν τις φαινολογικές αλλαγές στις ποικιλίες αμπέλου και να προωθήσουν βιώσιμες πρακτικές. Υπάρχει επίσης αυξανόμενο ενδιαφέρον για τα «ανθεκτικά στο κλίμα» γηγενή σταφύλια, όπως η Λιμνιώνα, η Κυδωνίτσα και το Μαυροτράγανο, που από τη φύση τους αντέχουν καλύτερα στις ακραίες συνθήκες από πολλές διεθνείς ποικιλίες.
Έκκληση για προσαρμογή, όχι απόγνωση
Αν και οι προκλήσεις είναι πραγματικές, ο ελληνικός αμπελοοινικός κλάδος έχει λόγους για συγκρατημένη αισιοδοξία. Η ορεινή γεωγραφία της χώρας και το διάσπαρτο αρχιπέλαγος παρέχουν επιλογές υψομέτρου και γεωγραφικού πλάτους που λίγες άλλες χώρες απολαμβάνουν. Οι Έλληνες οινοποιοί, που έχουν ήδη συνηθίσει να εργάζονται με δύσκολα εδάφη και χαμηλές αποδόσεις, είναι μοναδικά εξοπλισμένοι για να προσαρμοστούν.
Συνοψίζοντας, η προσαρμογή θα απαιτήσει περισσότερα από βελτιώσεις στον αμπελώνα. Η μεγαλύτερη κυβερνητική υποστήριξη για τη βιώσιμη γεωργία, οι επενδύσεις στην έρευνα και η προώθηση του οινοτουρισμού χαμηλών επιπτώσεων θα είναι κρίσιμες. Η διεθνής αναγνώριση του ελληνικού κρασιού βρίσκεται σε άνοδο, και με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή να είναι συνυφασμένη με την ιστορία, η Ελλάδα θα μπορούσε να αναδειχθεί όχι μόνο ως επιζών της κλιματικής κρίσης, αλλά και ως πρότυπο ανθεκτικότητας.
