Η οργάνωση οικογενειακών εκμεταλλεύσεων προτείνει την κατάργηση της ειδικής ΚΟΑ οίνου και τη στήριξη ανά εκτάριο, αμφισβητώντας ένα μοντέλο που, όπως καταγγέλλει, ευνοεί τους μεγαλύτερους παίκτες.
Ποιον στηρίζουν τελικά οι ενισχύσεις για το κρασί; Τον αμπελουργό που δυσκολεύεται να καλύψει το κόστος της καλλιέργειας ή τις επιχειρήσεις που διαθέτουν ήδη τη δυνατότητα να επενδύουν και να εξάγουν; Αυτό το ερώτημα θέτει στη Γαλλία το Modef, ζητώντας αλλαγή κατεύθυνσης στη χρηματοδότηση του κλάδου, με άμεση ενίσχυση ανά εκτάριο αμπελώνα και ελάχιστες τιμές εγγυημένες από το κράτος.
Η συνδικαλιστική οργάνωση που υπερασπίζεται τις οικογενειακές εκμεταλλεύσεις ζητά να καταργηθεί η ειδική Κοινή Οργάνωση Αγοράς οίνου, γνωστή ως ΚΟΑ, και να ανακατευθυνθούν οι πόροι προς τη διατήρηση της αμπελουργικής δραστηριότητας. Πρόκειται για διεκδίκηση του Modef, όχι για απόφαση των γαλλικών ή ευρωπαϊκών αρχών. Η παρέμβαση παρουσιάστηκε στις 22 Οκτωβρίου, ενόψει της επόμενης Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Ποιος ωφελείται από τη στήριξη
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η απόσταση ανάμεσα στη χρηματοδότηση της ανάπτυξης και στην καθημερινή οικονομική αντοχή του παραγωγού. Ο Xavier Fabre, αμπελουργός και πρόεδρος του Modef στο διαμέρισμα Gard, υποστηρίζει ότι οι επενδυτικές ενισχύσεις κατευθύνονται προς τις μεγαλύτερες οινοποιητικές επιχειρήσεις, ενώ οι μικρότερες εκμεταλλεύσεις δυσκολεύονται να παραμείνουν ενεργές.
Η αμφισβήτηση αφορά επίσης τη χρηματοδότηση της προώθησης στις εξωτερικές αγορές. Κατά το Modef, η στήριξη της εμπορικής δραστηριότητας δεν εξασφαλίζει από μόνη της ότι το όφελος φτάνει στον αμπελουργό, όταν οι τιμές αγοράς του κρασιού παραμένουν υπό πίεση.
Οι παρεμβάσεις που βρίσκονται στο στόχαστρο έχουν, πάντως, συγκεκριμένο αναπτυξιακό προσανατολισμό. Στη Γαλλία χρηματοδοτούνται η αναδιάρθρωση και αναμετατροπή αμπελώνων, καθώς και επενδύσεις στην παραγωγή, τη μεταποίηση, την αποθήκευση και την εμπορία. Το ερώτημα που ανοίγει η παρέμβαση του Modef είναι κατά πόσο αυτά τα εργαλεία αρκούν για τις εκμεταλλεύσεις που χρειάζονται πρωτίστως εισόδημα για να συνεχίσουν.
Τα 400 ευρώ και το κενό βιωσιμότητας
Η πρόταση της οργάνωσης βασίζεται σε μια διαφορετική λογική κατανομής: η ενίσχυση να συνδέεται άμεσα με την καλλιεργούμενη έκταση. Στον ενδεικτικό υπολογισμό που παρουσιάζει ο Fabre, η διανομή ενός ετήσιου κονδυλίου περίπου 270 εκατ. ευρώ σε 670.000 εκτάρια θα απέδιδε περίπου 400 ευρώ ανά εκτάριο, δηλαδή 40 ευρώ το στρέμμα.
Το ποσό αποτελεί υπολογισμό εργασίας της οργάνωσης και όχι προσδιορισμένη μελλοντική επιδότηση. Η τελική ενίσχυση θα εξαρτιόταν από τον διαθέσιμο προϋπολογισμό, την επιλέξιμη έκταση και τους όρους εφαρμογής.
Ωστόσο, ο ίδιος ο Fabre εκτιμά ότι το οικονομικό έλλειμμα για την κάλυψη των εξόδων φτάνει τα 1.500 ευρώ ανά εκτάριο. Με βάση αυτή την εκτίμηση, τα 400 ευρώ θα κάλυπταν λίγο περισσότερο από το ένα τέταρτο του κενού. Γι’ αυτό και το Modef αντιμετωπίζει την ενίσχυση και τις καλύτερες τιμές ως δύο αναγκαία σκέλη της ίδιας πρότασης.
Παραμένει, παράλληλα, ένα κρίσιμο ζήτημα σχεδιασμού. Μια ενιαία πληρωμή ανά εκτάριο δεν ευνοεί αυτομάτως τις μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις: χωρίς πλαφόν ή διαφοροποίηση, οι μεγαλύτερες εκτάσεις θα εξασφάλιζαν και μεγαλύτερα συνολικά ποσά. Η κατανομή της στήριξης θα κρινόταν, επομένως, στις λεπτομέρειες του μηχανισμού.
Η τιμή πώλησης παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας
Το δεύτερο σκέλος των διεκδικήσεων αφορά τη θέσπιση ελάχιστων τιμών, καθορισμένων και εγγυημένων από το κράτος. Το Modef ζητά 100 ευρώ ανά εκατόλιτρο για τους επιτραπέζιους οίνους, 200 ευρώ για τους οίνους Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης, 250 ευρώ για εκείνους με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης και 260 ευρώ για τους βιολογικούς.
Οι τιμές αυτές αποτελούν συνδικαλιστικά αιτήματα και όχι ισχύοντα κατώτατα όρια. Εκφράζουν, όμως, τη βασική θέση της οργάνωσης: η επιδότηση δεν μπορεί να υποκαθιστά διαρκώς μια τιμή πώλησης που καλύπτει το κόστος παραγωγής.
Ο Didier Gadéa, πρόεδρος της εθνικής επιτροπής αμπελουργίας του Modef, εντοπίζει το πρόβλημα στη διαπραγματευτική αδυναμία των παραγωγών απέναντι στο εμπόριο και στη μεγάλη λιανική. Η οργάνωση ζητά επίσης παρεμβάσεις κατά της συγκέντρωσης της αγοράς, θεωρώντας ότι η πίεση στις τιμές δεν αντιμετωπίζεται μόνο με περισσότερα κονδύλια.
Η εκρίζωση και η αθόρυβη έξοδος από το επάγγελμα
Εξίσου έντονη είναι η αντίθεση του Modef στην εκρίζωση ως κεντρική πολιτική αντιμετώπισης της κρίσης. Κατά την οργάνωση, η μείωση των αμπελουργικών εκτάσεων δεν έχει επιφέρει την αναμενόμενη ανάκαμψη των τιμών και κινδυνεύει να αποδυναμώσει περαιτέρω την παραγωγή.
Η κριτική αυτή δεν σημαίνει ότι όλα τα σχετικά μέτρα χρηματοδοτούνται από την ίδια πηγή. Η FranceAgriMer διακρίνει την εθνική ενίσχυση για οριστική εκρίζωση από τις ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις αναδιάρθρωσης και επενδύσεων. Η διάκριση έχει σημασία, καθώς αποτρέπει την ταύτιση διαφορετικών εργαλείων με έναν ενιαίο μηχανισμό αποζημιώσεων.
Πίσω από τη συζήτηση για τα χρηματοδοτικά εργαλεία, ο Fabre περιγράφει μια σταδιακή αποχώρηση από το επάγγελμα. Παραγωγοί εγκαταλείπουν μισθωμένα αγροτεμάχια, αναζητούν παράλληλη απασχόληση και τελικά περιορίζουν ή διακόπτουν την καλλιέργεια. Η έξοδος αυτή δεν παίρνει πάντοτε τη μορφή μιας ηχηρής επιχειρηματικής κατάρρευσης· εξελίσσεται αγρόκτημα προς αγρόκτημα.
Συνοψίζοντας, η παρέμβαση του Modef μεταφέρει έτσι τη συζήτηση από το ύψος των ενισχύσεων στο αποτέλεσμα που παράγουν. Η πρότασή του αφήνει ανοιχτά ουσιαστικά ερωτήματα για τη χρηματοδότηση, την κατανομή και την εφαρμογή της. Αναδεικνύει, όμως, ένα σαφές κριτήριο για την επόμενη ημέρα της αμπελουργίας: αν η δημόσια στήριξη δεν συνοδεύεται από οικονομικά βιώσιμη παραγωγή, η διατήρηση των αμπελώνων θα παραμένει προσωρινή και η αποχώρηση των ανθρώπων τους διαρκής.
