Στον ιταλικό κόσμο κρασιού, ένας συνεταιρισμός οινοποίησης μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ριψοκίνδυνο εγχείρημα. Δεν υπάρχει κάτι το κακό στο να συγκεντρώνονται οι αμπελουργοί μιας περιοχής για να παράγουν, πουλήσουν και προωθήσουν το κρασί τους. Απλά, πολλοί μεγάλοι συνεταιρισμοί (καντίνε σοσιάλε) είναι γνωστό ότι παράγουν φθηνά, εμπορικά κρασιά σε βιομηχανική κλίμακα.
Ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι μικρότεροι συνεταιρισμοί που έχουν βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα στο τοπικό κρασί. Πολλοί από αυτούς τους συνεταιρισμούς βρίσκονται σε μεγάλο ποσοστό βόρεια της περιοχής, στη γερμανόφωνη περιοχή του Άλτο Άτζιτε (ή Νότιο Τιρόλο), όπου οι συνεταιρισμοί κατατάσσονται μεταξύ των κορυφαίων παραγωγών οίνου.
Για παράδειγμα, ο τοπικός συνεταιρισμός του δήμου Κουρτάτς (Cortaccia στα ιταλικά), υπάρχει εδώ και 123 χρόνια, σε ένα ορεινό χωριό με πληθυσμό περίπου 2.200 κατοίκων. Μεταξύ των παραδοσιακών χωριών και των μικρής έκτασης αμπελώνων, ο συνεταιρισμός παράγει κρασιά, που συνήθως αξιολογούνται από «πολύ καλά» έως «εξαιρετικά», σε τυφλές δοκιμές του Wine Spectator. Από κόκκινα μπλεντ στυλ Bordeaux έως τοπικά Lagrein και Schiava, και λευκά από Chardonnay έως Pinot Bianco και Gewürztraminer.
Από τη δεκαετία του 1980, η ποιότητα κρασιού στο Άλτο Άτζιτε έχει εκτοξευτεί όπως και στην υπόλοιπη Ιταλία. Την τελευταία δεκαετία, η ομάδα του συνεταιρισμού έχει κάνει τολμηρά βήματα για να προχωρήσει πολύ περισσότερο.
“Τα τελευταία 10 χρόνια είχαμε μια «επανάσταση» στον τομέα της οινοπαραγωγής”, λέει ο πρόεδρος του συνεταιρισμού Αντρέας Κόφλερ, που εξελέγη πρόεδρος από τα μέλη του συνεταιρισμού το 2014.
Η επανάσταση είχε δύο βασικά μέτωπα
Ο Κόφλερ και η ομάδα του άρχισαν να επιμένουν ότι οι καλλιεργητές πρέπει να καλλιεργούν μόνο τις ποικιλίες σταφυλιών που προσαρμόζονται καλύτερα στις συγκεκριμένες τοποθεσίες. Με τους 190 παραγωγούς και μέλη του συνεταιρισμού, καθένας καλλιεργεί κατά μέσο όρο 2.5 στρέμματα και περισσότερες από δεκαπέντε ποικιλίες. Ο Κόφλερ πείθει τα μέλη του συνεταιρισμού ότι η τοπική αμπελουργία θα ενισχύσει το μακροπρόθεσμο συμφέρον τους.
Παράλληλα, ο συνεταιρισμός άρχισε να πληρώνει κυρίως με βάση την ποιότητα της καλλιέργειας, χρησιμοποιώντας μια κλίμακα παραγόντων 100 βαθμών, που περιλαμβάνουν τη βιωσιμότητα, τη βιοποικιλότητα, τη διαχείριση του φυλλώματος και τη συνολική υγεία.
Ο σχεδιασμός του Κόφλερ απέφερε καρπούς
Τα οινοπνευματώδη προϊόντα του Κουρτάτς έχουν αυξηθεί από 20 σε 33, καθώς οι προτιμήσεις οδήγησαν σε περισσότερα κρασιά από αμπελώνες και εκλεκτά αγροκτήματα. Τα κρασιά έχουν βραβευτεί και πωλούνται σε υψηλές τιμές. Ως αποτέλεσμα, ο ετήσιος τζίρος έχει σχεδόν διπλασιαστεί, από 5 εκ. ευρώ (5,46 εκ. δολάρια) σε 12 εκ. ευρώ (13 εκ. δολάρια) με μέση παραγωγή 125.000 φιάλες ετησίως.
Η επιτυχία αυτή εντυπωσίασε τους τοπικούς παραγωγούς κρασιού, πριν από δύο χρόνια, και ο Κόφλερ εξελέγη πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της κοινοπραξίας κρασιού Άλτο Άτζιτε.
Δύο κόσμοι σταφυλιών σε έναν αμπελώνα
Στο νότιο μέρος του Τιρόλο, τα τεκτονικά χαρακτηριστικά του Κουρτάτς υποστηρίζουν την καλλιέργεια ενός ποικιλόμορφου φάσματος σταφυλιών, αναδεικνύοντας τον πλούτο της αμπελουργικής ιστορίας της περιοχής, γνωστή ως σταυροδρόμι της Αυστρο-ουγγρικής Αυτοκρατορίας.
Η πλειονότητα των αμπελουργών του συνεταιρισμού καλλιεργούν στην δυτική πλευρά της κοιλάδας όπου το έδαφος έχει έναν μοναδικό όγκο από ασβεστόλιθο. Οι κόκκινες ποικιλίες Bordeaux, Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc και Merlot, είναι φυτεμένες σε χαμηλό υψόμετρο, σε αμμοπηλώδη εδάφη και σε μια πρόσθετη γεωγραφική ενότητα που ονομάζεται Brenntal (“κοιλάδα που καίει” στα γερμανικά). Οι λευκές ποικιλίες κυριαρχούν σε διάφορες μεσαίες ζώνες, και οι αμπελώνες που βρίσκονται σε μεγαλύτερο υψόμετρο διατίθενται για το αρωματικό Müller-Thurgau. Απέναντι από την κοιλάδα, εκτείνονται δύο αμπελώνες με Pinot Noir, από τα 335 έως τα 670 μέτρα ύψος.
Νέα πειράματα με το κρασί
Το 2020, μια μεγάλη, μοντέρνα επέκταση του αιωνόβιου οινοποιείου Κουρτάτς, που βρίσκεται στους απότομους βράχους του Κουρτάτς, επέτρεψε στην ομάδα οινοπαραγωγών να δημιουργήσει περισσότερες μικρές εκμεταλλεύσεις οινοποιίας, για να πειραματιστεί και να παλαιώσει ορισμένα από τα κρασιά, τόσο σε βαρέλια όσο και σε φιάλες.
Ανάμεσα στα πιο σημαντικά κρασιά του Κουρτάτς είναι το κλασικό Cabernet Sauvignon Riserva Alto Adige Freienfeld και το λευκό κρασί Amos, που δημιουργήθηκε για πρώτη φορά το 2015 από μια επιλογή των ποικιλιών Pinot Bianco, Chardonnay, Kerner, Müller Thurgau και Sauvignon Blanc.
Πολλά τολμηρά πειράματα βρίσκονται σε εξέλιξη, συμπεριλαμβανομένης της φύτευσης των νέων ποικιλιών PIWI (ανθεκτικών σε μύκητες) για το κρασί Cuvée Resi.
Επιπλέον, το Κουρτάτς πειραματίζεται με τεχνικές κλαδέματος των πρέμνων, με την ελπίδα να μειώσει τα επίπεδα ζάχαρης των σταφυλιών και να αυξήσει την οξύτητα αντιμετωπίζοντας την κλιματική αλλαγή.
Η μεγαλύτερη καινοτομία που επιδιώκει ο δήμος Κουρτάτς έρχεται αυτό το χειμώνα με την πρώτη κυκλοφορία του Tres, ενός ώριμου κόκκινου μπλεντ, επιλεγμένο από τρεις από τους καλύτερους αμπελώνες του Κουρτάτς, στο Brenntal. Η σοδειά του 2016 είναι η δεύτερη που ζυμώνεται και ωριμάζει σε βαρέλι και αποτελείται από τον συνδυασμό Merlot, Cabernet Franc και Cabernet Sauvignon, και είναι η πρώτη που εξάγεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η τιμή λιανικής πώλησης στις ΗΠΑ θα είναι περίπου 250 έως 300 δολάρια.
Η παραγωγή ανέρχεται μόλις στις 2.990 φιάλες (249 κιβώτια) και 150 μάγκνουμς, καθένα από τα οποία έχουν μια χειροποίητη ζωγραφισμένη ετικέτα, από τοπικό καλλιτέχνη, χρησιμοποιώντας τα κόκκινα εδάφη της περιοχής.
