Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα σοβαρό όταν οι υψηλότερες θερμοκρασίες του τέλους του χειμώνα επιταχύνουν τη διαδικασία αφύπνισης των οφθαλμών. Σε αυτή τη φάση, η άμπελος αρχίζει σταδιακά να χάνει την αντοχή που έχει αποκτήσει απέναντι στο ψύχος. Εάν ακολουθήσει παγετός, οι νεαροί ιστοί είναι πολύ πιο ευάλωτοι, με πιθανές επιπτώσεις στην παραγωγή, στην ομοιομορφία της βλάστησης και τελικά στην οικονομική σταθερότητα του αμπελώνα.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, νέες ερευνητικές εργασίες στρέφουν το ενδιαφέρον σε πρακτικές και τεχνολογικά εργαλεία που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των αμπελώνων κατά τη χειμερινή περίοδο. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια να καθυστερήσει η έκπτυξη των οφθαλμών και να περιοριστεί η απώλεια της φυσικής αντοχής στο ψύχος, ώστε τα φυτά να παραμένουν καλύτερα προστατευμένα απέναντι σε απότομες μεταβολές του καιρού.
Ειδικότερα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μελέτη ενώσεων που σχετίζονται με το αμπσισικό οξύ, γνωστό ως ABA, μία φυτική ορμόνη που συνδέεται με τη λήθαργο, την απόκριση στο στρες και τη χειμερινή φυσιολογία της αμπέλου. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι ορισμένα ανάλογα του ABA μπορούν να βελτιώσουν, υπό προϋποθέσεις, την αντοχή των οφθαλμών στο ψύχος, να επιβραδύνουν την αποσκλήρυνση του φυτού και να καθυστερήσουν την έκπτυξη των οφθαλμών την άνοιξη.
Εν συνεχεία, σε δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν σε ποικιλίες όπως το Merlot και το Marquette, εξετάστηκαν εφαρμογές μετά τον τρύγο με ενώσεις όπως το 8′-acetylene ABA και το tetralone ABA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συγκεκριμένες ουσίες μπορούν να ενισχύσουν ή να διατηρήσουν την ψυχροανθεκτικότητα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, με την αποτελεσματικότητα όμως να διαφοροποιείται ανάλογα με την ποικιλία και τις συνθήκες κάθε χρονιάς. Στην περίπτωση του Marquette, η καθυστέρηση της έκπτυξης εμφανίστηκε πιο σταθερή, ενώ στο Merlot η ανταπόκριση ήταν πιο μεταβλητή.
Σημαντικό στοιχείο των ερευνών είναι ότι οι καθυστερήσεις στην έκπτυξη δεν φάνηκε να συνοδεύονται από σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στη σύνθεση των καρπών κατά τον τρύγο. Αυτό είναι κρίσιμο για την πρακτική αξιοποίηση τέτοιων εργαλείων, καθώς κάθε παρέμβαση στον κύκλο της αμπέλου πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο ως προς την προστασία της παραγωγής, αλλά και ως προς την επίδρασή της στην ποιότητα των σταφυλιών.
Παράλληλα, άλλες ερευνητικές προσεγγίσεις εξετάζουν τη γενετική βάση της αντοχής στο ψύχος και της έκπτυξης των οφθαλμών. Μελέτες σε πληθυσμούς που προέρχονται από διασταυρώσεις ανθεκτικότερων και πιο ευαίσθητων γενετικών υλικών δείχνουν ότι η χειμερινή ψυχροανθεκτικότητα και η αντοχή στους ανοιξιάτικους παγετούς δεν ταυτίζονται πάντα. Με άλλα λόγια, ένα φυτό που αντέχει καλύτερα στο βαθύ χειμερινό ψύχος δεν είναι απαραίτητα εξίσου προστατευμένο όταν οι θερμοκρασίες μεταβάλλονται απότομα την άνοιξη.
Αυτή η διαπίστωση έχει ιδιαίτερη σημασία για τα προγράμματα βελτίωσης ποικιλιών. Η επιλογή φυτικού υλικού δεν μπορεί πλέον να βασίζεται μόνο στην παραγωγικότητα, στα γευστικά χαρακτηριστικά ή στην αντοχή σε ασθένειες. Σε περιοχές με ψυχρό ή ασταθές κλίμα, η συμπεριφορά της ποικιλίας απέναντι στη χειμερινή αφύπνιση, στην αποσκλήρυνση και στον ανοιξιάτικο παγετό αποκτά στρατηγική σημασία.
Για την ευρωπαϊκή αμπελουργία, και ευρύτερα για τον παγκόσμιο αμπελώνα, το μήνυμα είναι σαφές. Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν θα στηριχθεί σε μία μόνο λύση. Θα απαιτήσει συνδυασμό γνώσης, γενετικής επιλογής, καλύτερης παρακολούθησης των αμπελώνων και νέων καλλιεργητικών εργαλείων. Η προστασία από τον παγετό δεν θα αφορά μόνο την άμεση αντίδραση τη νύχτα ενός ακραίου φαινομένου, αλλά και τη διαχείριση του φυτού εβδομάδες ή μήνες νωρίτερα.
Συνοψίζοντας, ο αμπελώνας εισέρχεται σε μια περίοδο όπου ο χειμώνας δεν μπορεί πλέον να θεωρείται προβλέψιμη ζώνη ανάπαυσης. Η επιστήμη επιχειρεί να δώσει στους παραγωγούς περισσότερα μέσα άμυνας, όχι για να εξαλείψει τον κίνδυνο, αλλά για να μειώσει την έκθεση της παραγωγής σε ένα κλίμα που γίνεται ολοένα πιο ασταθές. Και σε έναν τομέα όπου κάθε χρονιά καθορίζει εισόδημα, ποιότητα και συνέχεια, αυτή η δυνατότητα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
