Ένα μπουκάλι κρασί μπορεί να ταξιδέψει χιλιάδες χιλιόμετρα προς μια αγορά εκτός Ευρώπης, αλλά η νόμιμη αποστολή του σε έναν ιδιώτη καταναλωτή σε γειτονική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να αποδειχθεί μια πραγματική γραφειοκρατική περιπέτεια. Αυτό ακριβώς επιχειρούν να αλλάξουν οι Ευρωπαίοι οινοπαραγωγοί και οι κλαδικοί φορείς, εντείνοντας τις πιέσεις για τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος δήλωσης και καταβολής των ειδικών φόρων κατανάλωσης (ΕΦΚ) στις διασυνοριακές πωλήσεις προς ιδιώτες.
Η πρωτοβουλία, με επικεφαλής στη Γαλλία τους Ανεξάρτητους Αμπελουργούς (Independent Winegrowers) και τη στήριξη σημαντικών εθνικών και ευρωπαϊκών οργανώσεων του κλάδου, δεν αμφισβητεί την υποχρέωση καταβολής των φόρων. Στρέφεται κυρίως κατά της πολυπλοκότητας των διαδικασιών και της ανάγκης συμμόρφωσης με διαφορετικά εθνικά φορολογικά συστήματα για κάθε αποστολή κρασιού.
Η γραφειοκρατία που φρενάρει τις απευθείας πωλήσεις
Με το ισχύον καθεστώς, ένα οινοποιείο που επιθυμεί να αποστείλει κρασί απευθείας σε καταναλωτή άλλου κράτους-μέλους πρέπει να ακολουθήσει τις διαδικασίες που προβλέπει η χώρα προορισμού.
Η διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει με την έκδοση ενός προτιμολογίου (pro forma invoice), το οποίο ο αγοραστής χρησιμοποιεί για να εξασφαλίσει από τις τοπικές φορολογικές αρχές αποδεικτικό ότι ο ειδικός φόρος κατανάλωσης έχει διασφαλιστεί. Το σχετικό έγγραφο πρέπει στη συνέχεια να επιστραφεί στον παραγωγό, προκειμένου να πραγματοποιηθεί νόμιμα η αποστολή του κρασιού.
Μετά την παράδοση, ενδέχεται να απαιτείται νέα επικοινωνία με τις φορολογικές αρχές για την έκδοση εγγράφου αποδέσμευσης, το οποίο επίσης πρέπει να φτάσει στο οινοποιείο. Σε ορισμένες αγορές προστίθενται και άλλες επιβαρύνσεις, όπως τέλη συσκευασίας.
Για τις μικρές παραγγελίες, το διοικητικό κόστος μπορεί να καταστήσει τη συναλλαγή ασύμφορη. Εναλλακτικά, οι παραγωγοί μπορούν να συνεργαστούν με φορολογικό αντιπρόσωπο στη χώρα προορισμού, συνήθως μέσω εταιρείας logistics, επιβαρύνοντας όμως περαιτέρω το κόστος. Σε επιστολή του τον Φεβρουάριο του 2024 προς τα γαλλικά υπουργεία Οικονομίας και Γεωργίας, ο βουλευτής Hubert Ott είχε εκτιμήσει την πρόσθετη επιβάρυνση σε 4,16 ευρώ ανά φιάλη.
Στο επίκεντρο ο οινοτουρισμός και το ηλεκτρονικό εμπόριο
Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα αισθητές στις απευθείας πωλήσεις από το οινοποιείο, στον οινοτουρισμό και στο ηλεκτρονικό εμπόριο. Ένας Ευρωπαίος επισκέπτης που αγοράζει κρασί κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης σε γαλλικό οινοποιείο συχνά δυσκολεύεται να επαναλάβει την παραγγελία του όταν επιστρέψει στην πατρίδα του. Την ίδια στιγμή, πολλά οινοποιεία αποφεύγουν να αναπτύξουν διασυνοριακές ηλεκτρονικές πωλήσεις, καθώς το κόστος διεκπεραίωσης των φορολογικών διαδικασιών μπορεί να εξανεμίσει το περιθώριο κέρδους μιας μικρής αποστολής.
Ένα απλούστερο ευρωπαϊκό σύστημα θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τα εμπόδια και το κόστος, προσφέροντας ιδιαίτερα σημαντική διέξοδο στα μικρά και μεσαία οινοποιεία, τα οποία δεν διαθέτουν την απαιτούμενη κλίμακα για να συνεργάζονται με εισαγωγείς σε κάθε ευρωπαϊκή αγορά.
Παράλληλα, θα τους επέτρεπε να διατηρήσουν ένα πιο άμεσο και αποδοτικό εμπορικό κανάλι επικοινωνίας με τον τελικό καταναλωτή, σε μια περίοδο κατά την οποία η ανάπτυξη των εξαγωγών σε ορισμένες αγορές εκτός ΕΕ παρουσιάζει επιβράδυνση.
Ένα ευρωπαϊκό «one-stop shop» για το κρασί
Η πρόταση των οινοπαραγωγών προβλέπει τη δημιουργία μιας κεντρικής ψηφιακής πλατφόρμας, στα πρότυπα του ευρωπαϊκού συστήματος ενιαίας εξυπηρέτησης για τον ΦΠΑ (VAT One Stop Shop), που τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο του 2021.
Μέσω αυτής, ο παραγωγός θα μπορεί να υποβάλλει το απαιτούμενο ηλεκτρονικό διοικητικό έγγραφο, να λαμβάνει έναν αριθμό που θα επιτρέπει τη νόμιμη αποστολή του κρασιού και να καταβάλλει απευθείας τον αναλογούντα φόρο, χωρίς να χρειάζεται να διαχειρίζεται ξεχωριστές διαδικασίες σε κάθε κράτος-μέλος.
Ο Jean-Marie Fabre, εθνικός πρόεδρος των Independent Winegrowers, δήλωσε στο γαλλικό μέσο Réussir ότι η οργάνωσή του προωθεί την ιδέα ενός τέτοιου μηχανισμού από το 2007. Όπως διευκρίνισε, στόχος δεν είναι ούτε η αποφυγή της φορολόγησης ούτε η εναρμόνιση των εθνικών φορολογικών συντελεστών, αλλά η απλοποίηση του τρόπου δήλωσης και πληρωμής των φόρων.
Οι εκπρόσωποι του κλάδου εκτιμούν ότι η τεχνική υλοποίηση είναι εφικτή, καθώς υπάρχουν ήδη ευρωπαϊκές ψηφιακές υποδομές, όπως το Σύστημα Ελέγχου και Παρακολούθησης της Διακίνησης Προϊόντων Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (EMCS), καθώς και δίκτυα ανταλλαγής διοικητικών δεδομένων μεταξύ των κρατών-μελών.
Ισχυρότερο μέτωπο από τον ευρωπαϊκό οινικό κλάδο
Στη Γαλλία, η πρωτοβουλία συγκεντρώνει πλέον ευρύτερη θεσμική υποστήριξη. Εκτός από τους Independent Winegrowers, υπέρ της πρότασης τάσσονται η Cnaoc, η συνομοσπονδία UMVin και η διεπαγγελματική οργάνωση Cniv.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την προσπάθεια στηρίζουν η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Οίνων Προστατευόμενης Προέλευσης (European Federation of Origin Wines) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Επιχειρήσεων Οίνου (Comité Européen des Entreprises Vins – CEEV).
Ο Raphaël Fattier, διευθυντής της Cnaoc, εκτιμά ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι πλέον τεχνικό, αλλά πολιτικό. Από την πλευρά του, ο Ignacio Sánchez Recarte, γενικός γραμματέας της CEEV, αναγνωρίζει ότι ορισμένες κυβερνήσεις εξακολουθούν να αμφισβητούν κατά πόσο τα οφέλη της μεταρρύθμισης θα αντισταθμίσουν το κόστος εφαρμογής της.
Ωστόσο, επικαλείται μελέτη του 2020, σύμφωνα με την οποία ένα απλοποιημένο σύστημα θα μπορούσε να αποφέρει διοικητικά και οικονομικά οφέλη τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στα κράτη-μέλη, μετά την αρχική επένδυση για την ανάπτυξή του.
Μεγάλες διαφορές στους φόρους από χώρα σε χώρα
Η πρόταση δεν αφορά την εναρμόνιση των ειδικών φόρων κατανάλωσης, οι οποίοι εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει μηδενικό ελάχιστο συντελεστή για τον οίνο ανά εκατόλιτρο, αφήνοντας στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να καθορίζουν τη δική τους φορολογική πολιτική.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το Réussir, εννέα χώρες, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία και η Πορτογαλία, δεν επιβάλλουν καθόλου ειδικό φόρο κατανάλωσης στο κρασί. Άλλες επτά δεν φορολογούν τον ήσυχο οίνο, αλλά επιβάλλουν φόρο στους αφρώδεις.
Η Γαλλία συγκαταλέγεται στις χώρες με ιδιαίτερα χαμηλή επιβάρυνση, με 0,03 ευρώ ανά φιάλη ήσυχου οίνου και 0,08 ευρώ ανά φιάλη αφρώδους.
Στον αντίποδα, σε αρκετές αγορές της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης η φορολόγηση είναι σημαντικά υψηλότερη. Το Βέλγιο, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Σλοβακία, οι χώρες της Βαλτικής και η Δανία επιβάλλουν φόρους που κυμαίνονται περίπου από 0,30 έως 1,80 ευρώ ανά φιάλη.
Στη Σουηδία και τη Φινλανδία η επιβάρυνση προσεγγίζει τα 3 ευρώ ανά φιάλη, ενώ η Ιρλανδία συγκαταλέγεται στις χώρες με τους υψηλότερους συντελεστές: 3,19 ευρώ για μια φιάλη ήσυχου οίνου και περίπου τα διπλάσια για τον αφρώδη.
Αυτές οι διαφορές, ωστόσο, δεν αποτελούν αντικείμενο της διεκδίκησης των οινοπαραγωγών. Το ζητούμενο είναι να απλοποιηθεί ο τρόπος με τον οποίο δηλώνονται και καταβάλλονται οι φόροι όταν ένα μπουκάλι περνά τα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ στο πλαίσιο μιας πώλησης προς ιδιώτη.
Το βλέμμα στο 2027, με ορίζοντα ακόμη και το 2029
Παρά τη δυναμική που φαίνεται να αποκτά η πρωτοβουλία σε Παρίσι και Βρυξέλλες, η τελική έκβαση παραμένει αβέβαιη. Ορισμένα κράτη-μέλη εκφράζουν επιφυλάξεις, είτε επειδή δεν επιθυμούν να περιορίσουν τον έλεγχό τους στην είσπραξη των ειδικών φόρων είτε λόγω ανησυχιών για τις επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η ευκολότερη διακίνηση αλκοολούχων ποτών στη δημόσια υγεία.
Επιπλέον, τα φορολογικά ζητήματα στην ΕΕ απαιτούν ομοφωνία των κρατών-μελών, γεγονός που ανεβάζει σημαντικά τον βαθμό δυσκολίας για την υιοθέτηση οποιασδήποτε μεταρρύθμισης.
Ο Jean-Marie Fabre εκφράζει την ελπίδα ότι το ζήτημα θα μπορούσε να έχει διευθετηθεί έως το τέλος του 2026, με εφαρμογή στις αρχές του 2027. Πιο συγκρατημένος εμφανίζεται ο Raphaël Fattier, ο οποίος αναφέρει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αφήσει να εννοηθεί πως προετοιμάζεται νομοθετική πρόταση για διαπραγματεύσεις που θα ξεκινήσουν στις αρχές του 2027.
Η CEEV, από την πλευρά της, αναμένει τα αποτελέσματα μελέτης της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σχετικά με την απλοποίηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης, τα οποία αναμένονται τον Νοέμβριο. Με δεδομένο τον χρόνο που απαιτείται τόσο για τη νομοθετική διαδικασία όσο και για τη δημιουργία της απαραίτητης ψηφιακής υποδομής, η έναρξη εφαρμογής το 2029 θα θεωρούνταν ήδη θετική εξέλιξη.
Για τον ευρωπαϊκό οινικό κλάδο, το ζήτημα έχει εξελιχθεί σε χαρακτηριστικό παράδειγμα των ατελειών που εξακολουθούν να υπάρχουν στην ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Γιατί, όπως επισημαίνουν οι εκπρόσωποι του κλάδου, στη σημερινή Ευρώπη μπορεί κάποιες φορές να είναι ευκολότερο να στείλει ένα οινοποιείο ένα ολόκληρο κοντέινερ κρασί σε μια υπερπόντια αγορά παρά να αποστείλει νόμιμα μία και μόνο φιάλη σε έναν καταναλωτή μιας άλλης χώρας της ΕΕ.
