Τι εννοούµε όµως όταν λέµε παλαιά κλήµατα. Για τον εγχώριο οινικό τοµέα πρόκειται για αµπέλια που είναι τουλάχιστον 40 ετών, αν και δεν ισχύει το ίδιο για όλες τις χώρες. Συχνά, όταν µιλάµε για παλαιά κλήµατα, εννοούµε αυτόρριζα, δηλαδή δεν έχουν εµβολιαστεί σε αµερικανικά υποκείµενα µετά την καταστροφή που προκάλεσε η φυλλοξήρα στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα. Σε λίγες περιοχές του πλανήτη, βέβαια, σε πολύ αποµακρυσµένα µέρη ή εκεί όπου τα ηφαιστειακά εδάφη δεν άφησαν το έντοµο να αναπτυχθεί, σώθηκαν αµπέλια που εξακολουθούν να πατούν στις δικές τους ρίζες. Τα francs de pied, των Γάλλων.
Ξεφυλλίστε και κατεβάστε σε υψηλή ανάλυση το Wine Trails Φεβρουαρίου-Μαρτίου 2026
Πρόκειται για αµπελώνες που διασώζουν ένα κοµµάτι του πολιτισµού αλλά απαιτούν την ανάλογη φροντίδα από τον αµπελουργό. Σηµειώνεται ότι το 2021 ιδρύθηκε στο Μονακό ο σύλλογος Francs de Pied, υπό την αιγίδα του πρίγκιπα Αλβέρτου. Σήµερα αριθµεί 51 µέλη από 15 χώρες, ανάµεσά τους ονόµατα-σύµβολα ενώ από την Ελλάδα συµµετέχουν το Κτήµα Σιγάλα από τη Σαντορίνη, το La Tour Melas στον Αχινό Φθιώτιδας, το Οινοποιείο Πετρακόπουλος στην Κεφαλονιά και η Ousyra από τη Σύρο. Στις δράσεις του Συλλόγου είναι ο σχεδιασµός ενός πρωτοκόλλου πιστοποίησης, ώστε τα κρασιά από αυτόρριζα αµπέλια να φέρουν ειδική ένδειξη. Παράλληλα, έχει ξεκινήσει η διαδικασία για την ένταξη της καλλιέργειας των αυτόρριζων στην Άυλη Πολιτιστική Κληρονοµιά της UNESCO.
Η κλιματική αλλαγή απαιτεί τη διατήρηση των παλαιών αμπελώνων
Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Χαρούλα Σπινθηροπούλου η διατήρηση των παλαιών κληµάτων αποτελεί µέρος της Αναγεννητικής αµπελουργίας αλλά δεν προβάλλεται ως τέτοιο. Σε αυτό το πλαίσιο είναι κοµβιικής σηµασίας η προσπάθεια να συνεχίσουν αυτοί να υφίστανται και να είναι τόσο παραγωγικοί και ποιοτικοί, ώστε να µην εγκαταλειφθεί η καλλιέργειά τους. Έχοντας δηµιουργήσει περισσότερο ανεπτυγµένο ριζικό σύστηµα, τα παλαιά κλήµατα µπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις συνθήκες stress που φέρνει η κλιµατική αλλαγή. Το κατάλληλο κλάδεµα που θα περιορίζει τις πληγές και δεν θα εµποδίζει την κυκλοφορία των χυµών, σε συνδυασµό µε ένα περισσότερο υγιές έδαφος, αποτελεί , σύµφωνα µε τη δρ. Σπινθηροπούλου, µία πρακτική που θα πρέπει να αποτελεί µέρος της Αναγεννητικής αµπελουργίας.
Υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά στα σταφύλια και τα κρασιά
Σύμφωνα με το Κτήμα Κυρ Γιάννη Τα παλαιά κλήματα προσφέρουν υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά στα σταφύλια, και κατ’ επέκταση στα κρασιά. Ένα φυτό στα 50 χρόνια ζωής του, πλήρως προσαρμοσμένο στις συνθήκες και με φροντισμένη καλλιέργεια, δεν ανησυχεί πλέον για την επιβίωσή του. Ασχολείται αποκλειστικά με τους «απογόνους του», τα σταφύλια, τα κουκούτσια και το περιβάλλον γύρω τους, και δίνει συστατικά από τον ίδιο τον εαυτό του.
Με βαθιές ρίζες, μνήμη και εμπειρία, τα παλαιά κλήματα είναι ανθεκτικά στις κλιματικές αλλαγές και δίνουν όλη την ενέργειά τους σε μια μικρότερη, αλλά ποιοτικότερη παραγωγή.
Πιο γεμάτες, ολοκληρωμένες ρόγες, πολύ καλή ωρίμαση στα κουκούτσια. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι τα μεγάλα κρασιά με μεγάλη δυνατότητα παλαίωσης δημιουργούνται από παλαιά κλήματα.
Την ίδια στιγμή να μην παραβλέπουμε το γεγονός ότι τα παλαιά κλήματα είναι μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς, της ιστορίας και του μέλλοντος ενός τόπου. Πρέπει να διαφυλάσσονται, αλλά και να είναι αντικείμενο έρευνας. Ιδιαίτερα μπροστά στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, η προσαρμογή και η ανθεκτικότητα των παλαιών κλημάτων είναι σημαντική πηγή μελέτης.
Κτήμα Κυρ-Γιάννη
Πολλά περισσότερα από ένα κρασί το project ΚΑΛΗ ΡΙΖΑ
Η ΚΑΛΗ ΡΙΖΑ του Κτήµατος Κυρ-Γιάννη, που αναδείχθηκε στο Top50 του Wine Trails, είναι µια κλασική αξία, µια φαινοµενικά «ήσυχη» δύναµη που εκπροσωπεί επάξια το ΠΟΠ Ξινόµαυρο Αµυνταίου. Πίσω όµως από την ετικέτα βρίσκεται ένα ξεχωριστό αµπελουργικό εγχείρηµα σε εξέλιξη. Για περισσότερα από 20 χρόνια, η οµάδα γεωπόνων του αεικίνητου Κτήµατος στο Αµύνταιο, εντοπίζει και συµβάλλει στη διάσωση παλαιών και συχνά αυτόριζων κληµάτων Ξινόµαυρου. Αµπέλια ντόπιων αµπελουργών που περνάνε από γενιά σε γενιά, συνεχίζοντας µια παράδοση οικογενειακή αλλά και πολιτιστική, καθώς τα παλαιά κλήµατα αποτελούν κληρονοµιά πολιτισµού για κάθε τόπο. «Η καινοτοµία κτίζει την παράδοση» δεν είναι µόνο ένα σύνθηµα για το Κτήµα Κυρ-Γιάννη, είναι φιλοσοφία που αποδεικνύεται στην πράξη, πάντα δίπλα στον ντόπιο αµπελουργό, πάντα µε έµφαση στην έρευνα του αµπελώνα και το βιώσιµο µέλλον του.
Τι σηµαίνει όµως όλο αυτό για τον οινόφιλο; Ότι κάθε σοδειά ΚΑΛΗ ΡΙΖΑ είναι µοναδική. Όχι µόνο επειδή αντανακλά τις συνθήκες της χρονιάς ως κρασί terroir, αλλά και επειδή προέρχεται από τα καλύτερα αµπελοτόπια αυτής της ξεχωριστής «δεξαµενής» παλαιών κληµάτων τη συγκεκριµένη χρονιά. Τα 40 έτη είναι το ελάχιστο όριο ηλικίας των φυτών, όµως υπάρχουν και άλλα ποιοτικά κριτήρια επιλογής που έχουν να κάνουν µε τον τρόπο καλλιέργειας και τον αµπελώνα. Έτσι για παράδειγµα, η ΚΑΛΗ ΡΙΖΑ του 2023, που µόλις κυκλοφόρησε, είναι ένα ακόµη µωσαϊκό που εµπεριέχει ακόµη και Ξινόµαυρα φυτεµένα πριν από το 1930, µε διαφορετικά συστήµατα διαµόρφωσης, σε αµπελοτόπια µε διαφορετικές εκθέσεις, κλίσεις και εδαφολογικά χαρακτηριστικά.
Η ιδιαίτερη ποιότητα και υφή των τανινών -παρούσες αλλά µε λεπτότητα- είναι η συνεισφορά των παλαιών κληµάτων και της αυστηρής επιλογής τους στη γευσιγνωσία του κρασιού. Η παρουσία τους επιβραβεύει τη µελετηµένη οινοποίηση µε χρήση βαρελιών 3ης και 4ης χρήσης όπου η ΚΑΛΗ ΡΙΖΑ ωριµάζει για 12 µήνες πριν φέρει στο ποτήρι µας ένα σύνθετο αρωµατικό προφίλ µε κόκκινα φρούτα, νότες ανθεών και φύλλων τοµάτας. Σφριγηλό στόµα και δυνατότητα παλαίωσης σε ένα υπέροχο, κοµψό Ξινόµαυρο αντάξιο του Αµυνταίου και της αµπελοοινικής παράδοσής του από το πάντα πρωτοπόρο Κτήµα Κυρ-Γιάννη.
Οινοποιείο Πετρακόπουλος
Αξιοποιώντας τους σπάνιους αυτόριζους αμπελώνες της Κεφαλονιάς
Α µπελώνες, ιδιόκτητους αλλά και συνεργαζόµενους, στις καλύτερες τοποθεσίες µε έµφαση σε παλαιά, αυτόρριζα κλήµατα, συχνά φυτεµένα σε πλαγιές και κλίσεις, µε στόχο την εξαιρετική πρώτη ύλη και την αυθεντική έκφραση του τόπου, επιλέγει το Οινοποιείο Πετρακόπουλος στο µικρό, γραφικό χωριό Θηράµονα της νότιας Κεφαλονιάς. Οι ιδιόκτητοι αυτόρριζοι αµπελώνες του οινοποιείου είναι εγγεγραµµένοι στην παγκόσµια ένωση Francs de Pied, στο πλαίσιο της διατήρησης και ανάδειξης των ιστορικών, µη εµβολιασµένων αµπελώνων. Τα περισσότερα αµπέλια είναι διαµορφωµένα σε κυπελλοειδές σχήµα, είναι ξηρικά και καλλιεργούνται µε ελάχιστες και οργανικές µεθόδους.
Ανάµεσα στις κύριες ποικιλίες του νησιού, η Ροµπόλα, η Μαυροδάφνη, το Βοστυλίδι και το Μοσχάτο, µε ξεχωριστή θέση να κατέχει η αγαπηµένη ποικιλία Ζακυνθινό, η οποία καλλιεργείται στην περιοχή όπου βρίσκεται και το οινοποιείο. Το Ζακυνθινό αποτελεί βασικό άξονα έκφρασης των παλαιών αµπελώνων του κτήµατος. Τα περισσότερα Ζακυνθινά αµπέλια είναι ιδιόκτητα ή υπό τη διαχείρισή του, µε χαµηλές στρεµµατικές αποδόσεις και ξηρική καλλιέργεια. Από αυτά τα παλαιά κλήµατα προκύπτουν διαφορετικές εκφράσεις της ποικιλίας: το Gold Zakynthino, ως καθαρή έκφραση δεξαµενής, το Orange Zakynthino, µε εκχύλιση φλοιών και ωρίµανση σε πήλινο αµφορέα και γαλλικό δρύινο βαρέλι, εµφιαλωµένο αφιλτράριστο, το Melitino, φυσικώς γλυκύς οίνος από λιαστά σταφύλια Ζακυνθινού, µε αυθόρµητη ζύµωση και ήπιες πρακτικές, και η Lakouditsa, από τον οµώνυµο παλαιό αυτόρριζο αµπελώνα όπου συγκαλλιεργούνται Ζακυνθινό και Μοσχατέλα.
Amyntas Wines
Ο πλούτος της ζώνης του Αμύνταιου σε μία φιάλη
Ενα 100% Ξινόµαυρο, το Αµύνταιο Ξινόµαυρο Επιλεγµένο ή Reserve, από επιλεγµένους παλαιούς αµπελώνες µε πολύ χαµηλές στρεµµατικές αποδόσεις το οποίο παλαιώνει σε γαλλικά δρύινα βαρέλια για τουλάχιστον 12 µήνες και άλλους 6 στην φιάλη. Έντονο πορφυρό χρώµα µε ελκυστικές ρουµπινή ανταύγειες. Πλούσιο πολύπλοκο αρωµατικό χαρακτήρα µε ένα ανοικτό µπουκέτο, που περιλαµβάνει από βιολέτες µέχρι ώριµη φράουλα και από ντοµάτα µέχρι καπνό. Αναδύει γλυκά, ώριµα αρώµατα κερασιών, κυδωνιού, µαρµελάδας, αποξηραµένων φρούτων, πούρου και βανίλιας. Ντελικάτο και γεµάτο στόµα µε µακριά επίγευση. Τιθασευµένη γεύση µε καλό-δοµηµένες ταννίνες και µία οξύτητα που υποστηρίζει την µεγάλη δυναµική παλαίωσης του. Ένα κρασί που µε τη σύγχρονη οινοποίησή του συνδυάζει τη φινέτσα µε τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του Ξινόµαυρου Αµυνταίου σεβόµενο την ιστορικότητα και την παράδοση του Συνεταιριστικού Οινοποιείου, η ιστορία του οποίου ξεκινά το 1959. Τα πρώτα αγροτεµάχια φυτεύτηκαν το 1930 η έκταση τους είναι 0,43 ha , το υψόµετρο ξεπερνάει τα 620 µ. Η αµπελοκαλλιέργεια συνέχισε να αναπτύσσεται µε την προσθήκη νέων εκτάσεων που φυτεύτηκαν κατά τα έτη 1957, 1960 και 1970. Σήµερα η συνολική έκταση που καλλιεργεί η ΟΠ Αµπέλου & Οίνου του ΑΣΕΠΑ είναι 111.8 εκτάρια, από τα οποία το 45% ανήκει στο Ξινόµαυρο και απο αυτό το 9 % είναι τα παλαιά κλήµατα. Χάρη στο ιδιαίτερο κλίµα της περιοχής και τα ελαφριάς σύστασης αµµώδη εδάφη, το Ξινόµαυρο αναδεικνύει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα.
Πια αναλυτικά η καλλιέργεια της αμπέλου στην περιοχή της Φλώρινας και ιδιαίτερα στην αμπελοοινική ζώνη του Αμυνταίου ξεπερνά τις δύο χιλιετίες σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα. Η οινική ιστορία του τόπου ξεκινά το 1959 με την λειτουργία του πρώτου οινοποιείου της περιοχής από την ΕΑΣ Αμυνταίου – σήμερα είναι γνωστό ως Amyntas Winery του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ευρύτερης περιοχής Αμυνταίου- για την παραγωγή οίνων ποιότητας από την ποικιλία ξινόμαυρο. Τα πρώτα αγροτεμάχια της ομάδας φυτεύτηκαν το 1930 η έκταση τους είναι 0.43 ha , το υψόμετρο ξεπερνάει τα 620 μέτρα. Η αμπελοκαλλιέργεια συνέχισε να αναπτύσσεται με την προσθήκη νέων εκτάσεων που φυτεύτηκαν κατά τα έτη 1957,1960 και 1970. Σήμερα η Ομάδα Παραγωγών αμπέλου και οίνου αποτελείται από 60 μέλη, ο συνολικός αριθμός έκτασης αυτή την στιγμή είναι 111.8 ha, το 45% της έκτασης ανήκει στο ξινόμαυρο και απο αυτό το 9 % είναι τα παλιά κλίματα. Tο ξινόμαυρο μια από τις “ποικιλίες-πρεσβευτές” της ελληνικής οινοπαραγωγής, λόγω της ποιότητας των παραγόμενων οίνων, αποτελεί μέχρι και σήμερα την κυρίαρχη ποικιλία της περιοχής και είναι μια από τις σημαντικότερες γηγενείς ποικιλίες του ελληνικού αμπελώνα.
Το έδαφος τους ταξινομείται ως αμμοπηλώδες (SL) βάσει της μηχανικής του σύστασης, ενώ χαρακτηρίζεται ως υπερβολικά ασβεστούχο. Η συγκεκριμένη εδαφική σύσταση θεωρείται ιδανική για την αμπελοκαλλιέργεια, καθώς ο αμμοπηλώδης χαρακτήρας εξασφαλίζει άριστη αποστράγγιση και βαθιά διείσδυση του ριζικού συστήματος. Παράλληλα η υψηλή συγκέντρωση ανθρακικού ασβεστίου συμβάλλει στην παραγωγή οίνων με ιδιαίτερη αρωματική ένταση και υψηλή οξύτητα, χαρακτηριστικά που αναδεικνύουν το ιδιαίτερο terroir της περιοχής.
Χάρη στο ιδιαίτερο κλίμα της περιοχής και τα ελαφριάς σύστασης αμμώδη εδάφη το ξινόμαυρο αναδεικνύει έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα.
Το μεγάλο υψόμετρο δίνει ερυθρά κρασιά μοναδικής κομψότητας, με υψηλή οξύτητα, μέτριες τανίνες και έντονο κόκκινο φρούτο. Ο εδαφοκλιματικός πλούτος της ζώνης αυτής εφοδιάζει τα σταφύλια με αυξημένη οξύτητα που οφείλεται στο συνδυασμό μηλικού και τρυγικού οξέος. Τα επίπεδα αλκοόλης είναι της τάξης 12-13% δίνοντας ένα μέτριο προς γεμάτο σώμα.
Boutari Wineries
Από διαλεκτά κτήματα 50 ετών το Mantineia Cuvée
Η Boutari Wineries, µία από ιστορικές οινοπαραγωγικές εταιρείες της Ελλάδας, που χαράζει µια νέα πορεία στον όµιλο Ελληνικά Οινοποιεία, παρουσίασε το περασµένο καλοκαίρι το Mantineia Cuvée ΠΟΠ Μαντινεία 2024. Προέρχεται από διαλεχτά σταφύλια παλαιών κληµάτων ηλικίας 50 ετών βιολογικού ιδιόκτητου αµπελότοπου στη ζώνη της Μαντινείας.
Η διαδικασία οινοποίησης περιλαµβάνει εφαρµογή προζυµωτικής εκχύλισης για αρωµατικό εµπλουτισµό. Η αλκοολική ζύµωση διεξάγεται σε ελεγχόµενες θερµοκρασίες 12-18οC ενώ ο οίνος ωριµάζει σε ανοξείδωτες δεξαµενές µε ταυτόχρονη ανάδευση των φίνων λασπών για την ανάδειξη του χαρακτήρα του. Τριαντάφυλλο, γκρέιπφρουτ και λεµονόφλουδα προσδίδουν καθαρή, ανθική µύτη. Στο στόµα το κρασί έχει υψηλή οξύτητα και κρυστάλλινη έκφραση φρούτου, τονίζοντας τον τυπικό χαρακτήρα της Μαντινείας. Η δοµή παραµένει λεπτή αλλά ακριβής, µε τελείωµα δροσερό, εσπεριδοειδές και ελαφρώς πικάντικο.
