Ο αμπελώνας έχει «μνήμη»: κουβαλά τις συσσωρευμένες επιπτώσεις των δύσκολων προηγούμενων ετών, αλλά κυρίως τις πιέσεις από δομικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις που έχουν διαμορφωθεί σε βάθος δεκαετιών. Φέτος, σε αυτές προστέθηκαν και οι σημαντικές απώλειες που προκάλεσε ο ισχυρός και παρατεταμένος νοτιοανατολικός άνεμος κατά την κρίσιμη περίοδο της άνθησης.
Μέσα σε αυτή τη σύνθετη πραγματικότητα, η φετινή εικόνα στο Κτήμα Σιγάλα δίνει ορισμένα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία.
Οι πρώτες ενδείξεις από τις νέες φυτεύσεις
Οι νέες φυτεύσεις αποτελούν μια συστηματική επένδυση του Κτήματος Σιγάλα που εξελίσσεται εδώ και περίπου μία δεκαετία, με στόχο τη βιώσιμη συνέχεια του αμπελώνα. Έχουν γίνει με τα παραδοσιακά συστήματα της «κουλούρας» και του «κλαυδευτικού» ανά περίπτωση, με γραμμική τοποθέτηση των πρέμνων. Καθώς τα αμπέλια αυτά περνούν σταδιακά σε παραγωγική ηλικία, η συμπεριφορά τους και τα δεδομένα που συγκεντρώνονται αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Στον φετινό τρύγο, οι αποδόσεις έφτασαν έως και τα 300 κιλά ανά στρέμμα σε ορισμένα από αυτά τα αμπελοτεμάχια, προσεγγίζοντας επίπεδα παραγωγής που συναντούσε κανείς παλαιότερα στη Σαντορίνη. Αντίστοιχα θετική εικόνα καταγράφηκε και σε νεότερα αμπέλια συνεργαζόμενων αμπελουργών.
«Είναι η πρώτη χρονιά που έχουμε μια τόσο ουσιαστική ένδειξη από αυτές τις φυτεύσεις και αυτό μας επιτρέπει να είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι» επισημαίνει ο Δρ. Στράτος Guillaume Ξυράφης, γεωπόνος και επικεφαλής αμπελώνα του Κτήματος Σιγάλα. «Δεν σημαίνει ότι μία ή δύο χρονιές μάς δίνουν απαντήσεις. Σημαίνει όμως ότι έχουμε θετικά στοιχεία που μπορούμε να παρακολουθήσουμε και να αξιολογήσουμε τα επόμενα χρόνια. Το ζητούμενο τώρα είναι να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα αμπέλια σε βάθος χρόνου».
Παράλληλα, η ομάδα του Κτήματος Σιγάλα συνεχίζει τη δουλειά στα παλιά κλήματα, με συστηματική παρακολούθηση και στόχο τη διάσωσή τους όταν η κατάστασή τους το επιτρέπει. Σε παλαιότερα αμπέλια που βρίσκονται τα τελευταία χρόνια υπό συστηματική φροντίδα, η φετινή παραγωγική εικόνα παρέμεινε σταθερή. «Για εμάς στο Κτήμα Σιγάλα οι δύο κατευθύνσεις είναι συμπληρωματικές: διάσωση και συνέχιση της παραγωγικής ζωής των παλαιών κλημάτων όπου αυτό είναι εφικτό και, παράλληλα, νέες φυτεύσεις που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την ανανέωση και επέκταση του αμπελώνα και, τελικά, για ένα βιώσιμο μέλλον για την αμπελουργία της Σαντορίνης», τονίζει ο Στράτος.
Οι συνθήκες μέσα στην χρονιά
Η καλλιεργητική περίοδος ξεκίνησε με έναν ήπιο χειμώνα και βροχοπτώσεις που πλησίασαν τα 310 χιλιοστά, κοντά στον μέσο όρο της Σαντορίνης και με φυσιολογική εποχική κατανομή. Η άνοιξη χαρακτηρίστηκε από ήπιες για την εποχή θερμοκρασίες, οι οποίες ευνόησαν την ομαλή βλαστική ανάπτυξη των πρέμνων.
Η σημαντικότερη πρόκληση ήρθε κατά την περίοδο της άνθησης, όταν ισχυρός και παρατεταμένος νοτιοανατολικός άνεμος, με ένταση που έφτασε έως και τα 9 μποφόρ, προκάλεσε σημαντικές ζημιές σε αρκετά αμπελοτεμάχια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι απώλειες έφτασαν έως και το 50%.
Το καλοκαίρι ήταν σχετικά ήπιο, χωρίς παρατεταμένα φαινόμενα καύσωνα, και η ωρίμανση εξελίχθηκε ομαλά. Οι συνθήκες της καλλιεργητικής περιόδου ευνόησαν την ανάπτυξη ωιδίου, το οποίο παρέμεινε υπό αποτελεσματικό έλεγχο χάρη στην έγκαιρη παρακολούθηση και τις στοχευμένες επεμβάσεις.
Ο τρύγος
Για το Κτήμα Σιγάλα, ο τρύγος ξεκίνησε στις 6 Αυγούστου με το Μαυροτράγανο. Ακολούθησε το Ασύρτικο από τα χαμηλότερα αμπέλια της Οίας και της Μεσσαριάς στις 8 του μήνα, και στη συνέχεια από τις υπόλοιπες περιοχές και τα υψηλότερα χωριά του νησιού. Η συγκομιδή ολοκληρώθηκε στις 26 Αυγούστου με τη Μανδηλαριά και το Αηδάνι. Τα σταφύλια έφτασαν στο οινοποιείο σε εξαιρετική κατάσταση, έχοντας διατηρήσει καλές οξύτητες και καθαρά αρωματικά χαρακτηριστικά.
Οι πρώτες ενδείξεις από το οινοποιείο
Οι οινοποιήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και μόλις οι πρώτες δεξαμενές έχουν ολοκληρώσει την αλκοολική ζύμωση. Η πρώτη εικόνα, ωστόσο, ξεχωρίζει για το Ασύρτικο.
«Φέτος, οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ξεκάθαρα προς το Ασύρτικο. Το σχετικά ήπιο καλοκαίρι βοήθησε τα σταφύλια να ωριμάσουν ομαλά και να κρατήσουν πολύ καλές οξύτητες και καθαρά, φρέσκα αρώματα. Είναι ακόμη νωρίς, αλλά οι πρώτες δεξαμενές που έχουν αποζυμώσει είναι εξαιρετικά ισορροπημένες και η εικόνα που έχουμε μέχρι στιγμής είναι πολύ θετική», αναφέρει η Σάρα Ιακωβίδου, οινολόγος του Κτήματος Σιγάλα.
Η συνέχεια
Η εικόνα του 2026 δεν αλλάζει τη σύνθετη πραγματικότητα του Σαντορινιού αμπελώνα. Προσθέτει όμως νέα δεδομένα και έναν λόγο αισιοδοξίας σε μια προσπάθεια που χρειάζεται χρόνο, συνέπεια και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
«Η Σαντορίνη σε μαθαίνει πρώτα απ’ όλα να παρατηρείς και να ακούς. Υπάρχει τεράστια γνώση σε αυτόν τον τόπο και στους ανθρώπους που δουλεύουν τον αμπελώνα εδώ και χρόνια. Όμως υπάρχουν και νέα δεδομένα τα οποία προσεγγίζουμε με επιστημονικότητα και συστηματική δουλειά στο αμπέλι τα τελευταία 10 χρόνια”, σημειώνει ο Γιάννης Μπουτάρης, επικεφαλής της ομάδας του Κτήματος Σιγάλα.
“Για εμάς έχει σημασία να κρατήσουμε ζωντανό ό,τι μπορεί να διατηρηθεί, αλλά και να συνεχίσουμε να φυτεύουμε σήμερα με το βλέμμα στα επόμενα χρόνια. Δεν είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Είναι δύο κομμάτια της ίδιας προσπάθειας, ώστε ο αμπελώνας της Σαντορίνης να παραμείνει ζωντανός και παραγωγικός και για τις επόμενες γενιές. Αυτό σημαίνει επένδυση στο αμπέλι, στους ανθρώπους και στην έρευνα, αλλά και χρόνο, υπομονή και πολλή δουλειά. Γιατί κάποιες φορές χρειάζεται να αλλάζεις και να προσαρμόζεσαι, ακριβώς για να μπορέσεις να διατηρήσεις αυτό που έχει πραγματική αξία», υπογραμμίζει ο Γιάννης.
Αυτή ακριβώς η προσέγγιση αποτυπώνεται και στο φετινό μπλουζάκι Τρύγου του Κτήματος Σιγάλα: «Plus ça change, plus c’est la même chose» (όσο περισσότερο αλλάζουν τα πράγματα, τόσο παραμένουν τα ίδια), η γνωστή φράση του Γάλλου συγγραφέα και δημοσιογράφου Alphonse Karr, εδώ σε μια ελεύθερη ανάγνωση για τον αμπελώνα της Σαντορίνης. Στο σχέδιο του Ιωακείμ Γαλαίου, μια κουλούρα συνεχίζει την πορεία της προς το μέλλον.
