Τα αποστάγματα ως φάρμακα στη διάρκεια των αιώνων
Πιο συγκεκριμένα, στο προοίμιο της έκθεσης, ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας, Δημήτρης Κουρέτας, μιλώντας στην εκδήλωση «Αποστάγματα & Υγεία. Η Θεσσαλική Τέχνη, η Παράδοση και τα οφέλη τους» που έλαβε χώρα την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου ανέδειξε τη σχέση των αποσταγμάτων με τη φαρμακολογία και την υγεία απαντώντας σε διάφορα ερωτήματα όπως: Τι είναι οι θεραπευτικοί οίνοι; Γιατί το ούζο και το τσίπουρο με γλυκάνισο περιέχουν θεραπευτικές ουσίες; Πως ενισχύουν την άμυνα του οργανισμού; Πως χρησιμοποιήθηκαν κατά τη θεσσαλική παράδοση; Πως έχουν διαμορφώσει την πολιτιστική κουλτούρα της Θεσσαλίας και με ποια χαρακτηριστικά τους συμβάλλουν στην κοινωνικοποίηση των ανθρώπων; Γιατί πρέπει να καταγράφουμε, να τα συντηρούμε σαν γνώση και να συνεχίσουμε να τα παράγουμε;
Ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας έκανε μια ιστορική αναδρομή που φτάνει μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ., για να αναδείξει τη σχέση των αποσταγμάτων με την υγεία.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του «τα αποστάγματα από διάφορα φυτά ήταν για πάρα πολλούς αιώνες ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία που είχε ο άνθρωπος για την υγεία του. Όπως ανέφερε τα φάρμακα με τη μορφή που ξέρουμε σήμερα, άρχισαν να γίνονται ευρέως γνωστά τα τελευταία 60 με 70 χρόνια. Παλιότερα, μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα αυτά που χρησιμοποιούνταν ως φάρμακα ήταν συνταγές που φτιάχνανε οι φαρμακοποιοί από φυτά και διάφορα υγρά τα οποία και αναμειγνύανε.
Οι πρώτες πληροφορίες που έχουμε για αποστάγματα, όχι με τη σημερινή τους μορφή αλλά με την ευρύτερη έννοια, είναι από τον Διοσκουρίδη που έδρασε τον 1ο αιώνα μ.Χ. στην Κιλικία και θεωρείται ιστορικά ο πιο μεγάλος φαρμακολόγος μέχρι και σήμερα. Ο Διοσκουρίδης είχε ανακαλύψει τα βασικά φαρμακευτικά φυτά της εποχής εκείνης, τα οποία τα εκχύλιζε με οινόπνευμα ή λάδι, ακόμη και με νερό, κατασκευάζοντας τα φάρμακα της εποχής που χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση διάφορων παθήσεων. Το σύνολο αυτής της εργασίας του αναφέρεται στο έργο «Περὶ ὕλης ἰατρικῆς», που θεωρείται το πιο σημαντικό σύγγραμμα στην ιστορία της ανθρωπότητας. Από το “De Materia Medica” υπάρχουν μόνο δύο αντίγραφα, το ένα στη Βιβλιοθήκη της Βιέννης και το δεύτερο στη Βιβλιοθήκη της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος.
Ο Διοσκουρίδης είναι αυτός που ανέπτυξε τους φαρμακευτικούς οίνους, την προσθήκη δηλαδή φυτών σε κρασί, οι οποίοι εξακολουθούν μέχρι και σήμερα να θεωρούνται φαρμακευτικοί και θεραπευτικοί οίνοι. Οι οίνοι αυτοί θεωρούνται, με την ευρεία έννοια αποστάγματα. Αργότερα, τα πραγματικά αποστάγματα -με τη σημερινή έννοια του όρου- αναπτύχθηκαν από τους Άραβες κατά τον 7ο-8ο αιώνα μ.Χ. και προορίζονται σχεδόν για όλες τις παθήσεις με τις οποίες βρισκόταν αντιμέτωπος ο άνθρωπος, ενώ προέρχονταν από διάφορα φυτά.
Το ούζο, το τσίπουρο, ο γλυκάνισος και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες μέσα από την επιστήμη και την παράδοση
«Δεν είναι γνωστό στο ευρύ κοινό ότι υπάρχουν αποστάγματα, όπως το ούζο ή το τσίπουρο με γλυκάνισο, τα οποία είναι θεραπευτικά. Συνήθως τα θεωρούμε ως προϊόντα αδρανή, τα οποία καταναλώνουμε ως αλκοολούχα ποτά για λόγους ευφορίας» σχολίασε ο κ. Κουρέτας. «Ωστόσο, υπάρχουν σε αυτά συστατικά όπως ο αστεροειδής γλυκάνισος που αποτελεί την κύρια πηγή της χημικής ένωσης του σικιμικού οξέος, τον βασικό πρόδρομο στη φαρμακευτική σύνθεση του αντιγριπικού φαρμάκου Tamiflu. Υπάρχουν πληροφορίες και πολύ μεγάλη βιβλιογραφία για τη θεραπευτική επίδραση αποσταγμάτων όπως το ούζο ή το τσίπουρο με γλυκάνισο, όταν βέβαια καταναλώνονται με φειδώ. Σήμερα σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν κάποια φαρμακευτική αγωγή».
Κοιτώντας πίσω στην ελληνική παράδοση και δη τη θεσσαλική, έχει μεγάλο ενδιαφέρον ο τρόπος που οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν εμπειρικά τα αποστάγματα, για εντριβές, για παράδειγμα, για την αντιμετώπιση του κρυώματος ή ως αναλγητικά για τον πονόδοντο. Είναι η γνώση που προέρχεται από το παρελθόν, όταν τα αποστάγματα αποτελούσαν τη βάση της φαρμακολογίας, η οποία πέρασε μέσα στις κοινωνίες και έφτασε μέχρι σήμερα.
Τα αποστάγματα, η διατροφική και πολιτιστική μας κουλτούρα
Στην συνέχεια, ο κ. Κουρέτας εστίασε στην παράδοση, την πολιτιστική μας κουλτούρα και τα οφέλη που συχνά δεν συνειδητοποιούμε λέγοντας χαρακτηριστικά:
«Τα αποστάγματα στις κοινωνίες είναι παράλληλα ένα μέρος της διατροφικής τους κουλτούρας. Πίνονται σε μικρές ποσότητες, σιγά σιγά, με παρέα. Οπότε μιλάμε για συγκεκριμένη μορφή κοινωνικοποίησης που σχετίζεται με τη γαστρονομική κουλτούρα της κάθε περιοχής. Υπάρχουν και σε άλλες περιοχές αντίστοιχης γαστρονομικής κουλτούρας αποστάγματα… στην Κρήτη έχουν την τσικουδιά, στην Ιαπωνία έχουν το σάκε. Τα κοινά στοιχεία είναι οι μικρές ποσότητες, η παρέα και ότι πάντα συνοδεύονται από μεζέδες, φαγητό σε μικρές ποσότητες. Όταν πίνει κανείς τσίπουρο, δεν τρώει αλλά σιγοπίνει τσιμπολογώντας και αυτό του δίνει το περιθώριο να κοινωνικοποιηθεί. Η σχέση των αποσταγμάτων με τη συνολικότερη στάση ζωής ενός ανθρώπου έχει πολύ μεγάλη αξία. Στην Ελλάδα, και στον Νότο γενικότερα, που έχουμε τέτοιου είδους διατροφικές και κοινωνικές συμπεριφορές τα αποστάγματα αποκτούν ιδιαίτερη αξία. Για αυτό θα πρέπει να τα καταγράφουμε, να τα διατηρήσουμε, να τα συντηρούμε σαν συνήθεια και σαν γνώση».
Για την Περιφέρεια Θεσσαλίας η στόχευση αυτή αποτελεί προτεραιότητα που κινείται παράλληλα με την στρατηγική της περιφερειακής αρχής Κουρέτα, που δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον αγροδιατροφικό τομέα ως πυλώνα οικονομικής, πολιτιστικής ανάπτυξης της Θεσσαλίας και ενίσχυσης του brand name της μέσω των ΠΟΠ προϊόντων, τροφίμων και αποσταγμάτων.
