Η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τις άλλες ηπείρους (WMO «State of the Climate in Europe 2022», Ιούνιος 2023). Η επιρρεπής στην ξηρασία, περιτριγυρισμένη από την ξηρά Μεσόγειος, με την εγγύτητά της στις υπερ-άνυδρες περιοχές της Βόρειας Αφρικής, είναι αυτή που θα υποστεί το μεγαλύτερο βάρος. Το αμπέλι είναι καλά προσαρμοσμένο στα ξηρά κλίματα. Έχει, όμως και τα όριά του. Αυτά εξαρτώνται από την τοποθεσία και τα ποσοστά τα οποία αφορούν την εξάτμιση του νερού, αλλά σε θερμά κλίματα τα αμπέλια θα δυσκολευτούν με λιγότερα από 450 χιλιοστά το χρόνο, αναφέρει άρθρο του Decanter. Μάλιστα, στο κείμενο αναπτύσσεται η προβληματική αναφορικά με την «διαμάχη» μεταξύ των διαφόρων γεωργικών τομέων για τις υπάρχουσες προμήθειες αρδευτικού νερού. Οι ροδακινιές και οι βερίκοκες, για παράδειγμα, χρειάζονται γενικά περισσότερο νερό από τα αμπέλια. Ποιανού το εισόδημα έχει μεγαλύτερη σημασία; Τίθεται το ερώτημα.
Ξεφυλλίστε και κατεβάστε σε υψηλή ανάλυση το τεύχος 39 του Winetrails
Στις περισσότερες αμπελουργικές περιοχές της δυτικής Μεσογείου (Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Βόρεια Αφρική), το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας καταγράφει ελλείμματα εδαφικής υγρασίας. Στο δυτικό Languedoc και το Roussillon στη νότια Γαλλία και στην Καταλονία της βόρειας Ισπανίας, η ξηρασία φτάνει σε καταστροφικά επίπεδα. Σύμφωνα με τις εκθέσεις των μεγάλων αυτών καλλιεργητικών περιοχών, οι βροχοπτώσεις ήταν συχνά κάτω από 400 χιλιοστά το 2021 και το 2022 και κάτω από 300 χιλιοστά το 2023. Τα φυτά πεθαίνουν από τη δίψα αργά: τα πεύκα μαυρίζουν κάνοντας το τοπία να μοιάζει γκρίζο. «Τα αμπέλια πεθαίνουν», έγραψε ο Justin Howard-Sneyd MW από τους αμπελώνες του Domaine of the Bee στο Roussillon σε κείμενο του στις 23 Φεβρουαρίου 2024 με τον δυσοίωνο τίτλο «Λυπάμαι που θα είμαι ο κομιστής των θλιβερών ειδήσεων…».
«Το Roussillon βρίσκεται σε κρίση», επιβεβαιώνει ο κορυφαίος παραγωγός Jean-Marc Lafage, με περισσότερα από 300 εκτάρια σε έξι διαφορετικές ζώνες της γαλλικής Καταλονίας. «Πολλοί αμπελώνες της περιοχής είναι ήδη οριακοί και αυτό τους ωθεί στα άκρα. Είχαμε μόνο 300 χιλιοστά βροχής τους τελευταίους 18 μήνες- ο χειμώνας ήταν εντελώς ξηρός. Ποτέ δεν έχουμε κλαδέψει τον αμπελώνα τόσο γρήγορα, επειδή υπάρχει τόσο λίγο ξύλο για κλάδεμα.
Η κατάσταση στην Καταλονία δεν είναι καλύτερη. Όπως αναφέρθηκε ευρέως, η Βαρκελώνη κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ξηρασίας την 1η Φεβρουαρίου 2024, καθώς οι δεξαμενές της έπεσαν μόλις στο 16% της χωρητικότητάς τους. Η Ισπανία στο σύνολό της στερείται τα μισά από τα κανονικά της αποθέματα νερού και η ισπανική ξηρασία συγκαταλέγεται πλέον στις 10 πιο δαπανηρές ενεργές κλιματικές καταστροφές στον κόσμο (κατά κεφαλήν, σύμφωνα με έκθεση της Christian Aid του Δεκεμβρίου 2023). Ο Pepe Raventós του Raventós i Blanc αποκάλεσε το 2023 «τη συγκομιδή του πόνου». Ο μετεωρολογικός σταθμός στην ιδιοκτησία του κατέγραψε μόλις 326 χιλιοστά βροχής κατά τη διάρκεια του εποχιακού κύκλου του 2021, 366 χιλιοστά κατά τη διάρκεια του 2022 και 287 χιλιοστά κατά τη διάρκεια του κύκλου του 2023. Από τότε, λέει ο Pepe, «μόνο λίγο ψιχάλισμα». Όλη η φύση το αισθάνεται αυτό. Η παραγωγή Parellada και Macabeu μειώθηκε κατά περίπου 60% το 2023, αν και το Xarel-lo τα πάει καλύτερα. Στο Can Sumoi, το αγρόκτημα Raventós στους λόφους, τα ζαρκάδια διψούσαν τόσο πολύ που έφαγαν το 90% των βλαστών των αμπελιών τον Απρίλιο του 2023. Το Miguel Torres μου έγραψε τον Αύγουστο του 2023 για να μου επισημάνει ότι λόγω της τριετούς ξηρασίας τα επίπεδα της σοδειάς μειώθηκαν έως και 70% σε περιοχές του Penedès και του Priorat.
Όλοι αντιδρούν, φυσικά, και κυρίως με στρατηγικές που μπορούν σε γενικές γραμμές να ομαδοποιηθούν κάτω από τη σημαία της «αναγεννητικής αμπελουργίας». Μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, ο Jean-Marc Lafage θα επαναχρησιμοποιεί όλο το νερό του οινοποιείου του: 18 εκατομμύρια λίτρα ετησίως. Έχει επίσης διπλασιάσει τη συγκράτηση νερού στο έδαφος με τη χρήση βιοσίδηρου και έχει επιτύχει περαιτέρω οφέλη με καλλιέργειες κάλυψης χαμηλής πυκνότητας, άρδευση με ελάχιστη στρατηγική και περιμετρική φύτευση.
Το Torres, επίσης, εργάζεται πάνω σε παρόμοια σχέδια: αλλαγές στον προσανατολισμό των σειρών, αύξηση της οργανικής ουσίας του εδάφους (μια αύξηση κατά 1% βοηθά να διατηρηθούν επιπλέον 240.000 λίτρα νερού ανά εκτάριο στο έδαφος), χρήση εδαφοβελτιωτικού από πεύκα και αλλαγή υποκειμένων. «Αλλά δεν έχεις άμεσα αποτελέσματα», λέει η αδελφή του Miguel, Mireia Torres, «οπότε δεν μας βοηθάει πολύ στην άμεση κρίση».
