Στόχος των ερευνητών δεν είναι ένα εντυπωσιακό επιστημονικό τέχνασμα, αλλά η διερεύνηση ενός κρίσιμου ερωτήματος για το μέλλον της γεωργίας: μπορούν οι ακραίες συνθήκες του Διαστήματος να προκαλέσουν γενετικές αλλαγές που θα οδηγήσουν σε πιο ανθεκτικές ποικιλίες αμπέλου;
Πιο συγκεκριμένα, το πείραμα συνδέεται με το πρόγραμμα TAMU-SPIRIT, μία ερευνητική αποστολή του Texas A&M σε συνεργασία με την Aegis Aerospace, η οποία φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως ένα είδος «δορυφορικού εργαστηρίου» στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Στην περίπτωση των αμπελιών, οι επιστήμονες θα στείλουν σπόρους από τρεις οινοποιήσιμες ποικιλίες, επιλεγμένες για την προσαρμοστικότητά τους στις δύσκολες συνθήκες του Τέξας, όπως η ξηρασία, οι ασθένειες και οι ιδιαίτερες εδαφοκλιματικές απαιτήσεις.
Μετά την επιστροφή τους στη Γη, οι σπόροι θα φυτευτούν δίπλα σε αντίστοιχα δείγματα που θα έχουν παραμείνει καθ’ όλη τη διάρκεια του πειράματος στον πλανήτη. Η σύγκριση θα γίνει σε πολλαπλά επίπεδα: στη βλάστηση, στην ανάπτυξη των φυτών, στη συμπεριφορά της αμπέλου, στα γενετικά χαρακτηριστικά και, μελλοντικά, στην ποιότητα των σταφυλιών. Με απλά λόγια, οι ερευνητές θα προσπαθήσουν να δουν αν το ταξίδι στο Διάστημα άφησε κάποιο ουσιαστικό αποτύπωμα στο DNA των φυτών.
Η υπόθεση εργασίας βασίζεται στο γεγονός ότι η κοσμική ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι αλλαγές θα είναι χρήσιμες ή επιθυμητές. Οι περισσότερες μεταλλάξεις στη φύση είναι ουδέτερες ή ακόμη και αρνητικές. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, μία τυχαία γενετική διαφοροποίηση μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέα χαρακτηριστικά. Η ιστορία της αμπέλου δεν είναι ξένη σε τέτοια φαινόμενα, καθώς αρκετές ποικιλίες ή παραλλαγές που σήμερα θεωρούνται δεδομένες προέκυψαν μέσα από φυσικές μεταλλάξεις.
Εν συνεχεία, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμμετοχή της ποικιλίας Lomanto, μιας ιστορικής ποικιλίας του Τέξας που δημιουργήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα από τον πρωτοπόρο αμπελουργό T.V. Munson. Η περίπτωση της Lomanto έχει και έναν έντονο συμβολισμό, καθώς ο Munson συνδέθηκε ιστορικά με την προσπάθεια διάσωσης των ευρωπαϊκών αμπελώνων από τη φυλλοξήρα, μέσω της αξιοποίησης ανθεκτικών αμερικανικών υποκειμένων. Έτσι, μία ποικιλία με ρίζες σε μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις της παγκόσμιας αμπελουργίας επιστρέφει σήμερα στο προσκήνιο, αυτή τη φορά κοιτάζοντας προς το Διάστημα.
Η σημασία του πειράματος δεν περιορίζεται στην ιδέα ενός «διαστημικού κρασιού», όσο ελκυστική κι αν ακούγεται επικοινωνιακά. Το βαθύτερο ζήτημα είναι η ανθεκτικότητα της αμπέλου σε έναν κόσμο που αλλάζει. Η κλιματική πίεση, οι ακραίες θερμοκρασίες, η ξηρασία, οι μεταβαλλόμενες ασθένειες και οι νέες πιέσεις στους αμπελώνες αναγκάζουν την επιστήμη να αναζητήσει λύσεις πέρα από τα συνηθισμένα εργαλεία. Η επιλογή και η δημιουργία πιο ανθεκτικών φυτών δεν αφορά μόνο την παραγωγικότητα, αλλά και τη βιωσιμότητα ολόκληρων οινικών περιοχών.
Παράλληλα, οι ερευνητές κρατούν, πάντως, χαμηλούς τόνους. Ακόμη κι αν εντοπιστούν ενδιαφέρουσες γενετικές αλλαγές, θα χρειαστούν χρόνια παρακολούθησης προτού φανεί αν αυτές μπορούν να μεταφραστούν σε πραγματικό αμπελουργικό πλεονέκτημα. Η άμπελος έχει τον δικό της χρόνο. Δεν υπακούει στην ταχύτητα της τεχνολογίας, ούτε δίνει απαντήσεις μέσα σε λίγους μήνες. Ένα φυτό πρέπει να μεγαλώσει, να καρποφορήσει, να δοκιμαστεί στο χωράφι, να δείξει αν αντέχει, αν αποδίδει, αν δίνει σταφύλι με ουσία και κρασί με χαρακτήρα.
Σε τέσσερα έως πέντε χρόνια, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα φυτά που θα προκύψουν από τους σπόρους του πειράματος μπορεί να δώσουν καρπό. Αν όλα εξελιχθούν όπως ελπίζουν, δεν αποκλείεται να παραχθεί ένα από τα πρώτα κρασιά από αμπέλια των οποίων οι σπόροι ταξίδεψαν εκτός Γης. Όμως η πραγματική αξία της αποστολής ίσως να βρίσκεται αλλού: στο ότι η αμπελουργία, ένας από τους αρχαιότερους πολιτισμούς της γης, μπαίνει πλέον σε έναν διάλογο με την πιο προωθημένη επιστήμη.
Συμπερασματικά, το αμπέλι υπήρξε πάντα φυτό μνήμης, τόπου και υπομονής. Σήμερα, μπροστά στις προκλήσεις της εποχής, καλείται να γίνει και φυτό προσαρμογής. Από τους παραδοσιακούς αμπελώνες μέχρι τα ερευνητικά εργαστήρια και από το έδαφος του Τέξας μέχρι τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, το κρασί του μέλλοντος φαίνεται πως δεν θα γραφτεί μόνο με όρους παράδοσης, αλλά και με όρους επιστημονικής φαντασίας που αρχίζει να γίνεται πραγματικότητα.
