απόδοση Ζήσης Πανάγος
Αρχικά, δεν αποτελεί πλέον μυστικό ότι η κλιματική αλλαγή σπάει ρεκόρ για καύσωνες, παγετούς, πυρκαγιές, ξηρασίες, χαλάζι και πυρκαγιές. Η αυξανόμενη συχνότητά τους έχει αφήσει τον κόσμο του κρασιού να πλημμυρίσει από πρωτοβουλίες, συνέδρια και έρευνες σχετικά με τη βιώσιμη αμπελοκαλλιέργεια και τις πολλές πτυχές της: βιοποικιλότητα, αναγεννητική γεωργία και πλήθος βιολογικών, βιοδυναμικών και βιώσιμων ετικετών ή άλλων πιστοποιήσεων.
Περισσότερο από απλή στάση σώματος, πολλοί ασχολούνται με τις πολύ πραγματικές πρακτικές εξοικονόμησης νερού και άρδευσης, τη διαχείριση της κάλυψης του εδάφους και την ενθάρρυνση της άγριας ζωής, όλα αυτά παράγοντας και πουλώντας καλό κρασί.
Στο πρόσφατο συνέδριο «Αμπέλια και βιοποικιλότητα» που πραγματοποιήθηκε στην Αβινιόν τον Μάιο του 2022, που διοργάνωσε η Birte Jantzen, οι παραγωγοί μίλησαν για τις πολύ διαφορετικές προσεγγίσεις και τις ανάγκες τους. Ορισμένοι παραγωγοί κάνουν μόνο τα πρώτα τους βήματα για τη βελτίωση του τρόπου εργασίας τους, ενώ άλλοι σαφώς έχουν ήδη προχωρήσει μέχρι το τέλος. Όλοι, ωστόσο, συμφώνησαν για τον επείγοντα χαρακτήρα της δράσης. Όπως επεσήμανε ο Mathieu Meyer του Château Galoupet, εάν το νερό διανεμηθεί μερισματικά, τότε θα δοθεί προτεραιότητα στην παραγωγή τροφίμων για άρδευση έναντι των αμπελώνων.
Μια επιστροφή στα βασικά, και στις ίδιες τις λέξεις που επιλέγουμε να χρησιμοποιήσουμε, υποστήριξε ο εναρκτήριος ομιλητής, αρχιτέκτονας τοπίου Sébastien Giorgis. Η γαλλική λέξη «paysage» είναι μια εμφάνιση του 15ου αιώνα, ενώ η λέξη «τοπίο» δεν έχει καταγραφεί στα αγγλικά μέχρι τις αρχές του 17ου αιώνα. Η χρήση της λέξης προανήγγειλε μια εκτίμηση της έννοιας. Το τοπίο άρχισε να θεωρείται ως γραφικό, που δείχνει ένα ποιμενικό, ρομαντικό σκηνικό ή ως ένα βιομηχανικό σκηνικό που απεικονίζει την εξημέρευση της άγριας φύσης από τον άνθρωπο. Οι μεταφορές σιδηρόδρομοι, αυτοκίνητα και αυτοκινητόδρομοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του τοπίου.
Πρόσφατα, η εναέρια παρατήρηση άλλαξε την οπτική γωνία και το διαδίκτυο επιτάχυνε την θέαση του τοπίου. Μόλις το 2016 δόθηκε η λέξη «τοπίο» επίσημος, νομικός ορισμός της ΕΕ.
Η καθηγήτρια Ilona Leyer από το Τμήμα Εφαρμοσμένης Οικολογίας στο Πανεπιστήμιο του Geisenheim αμφισβήτησε την ίδια τη μνήμη και την αντίληψή μας για αυτά τα τοπία. Μέσα από έρευνες σχετικά με την αλλαγή τοπίων, διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι λίγα έχουν αλλάξει και ότι οι αμπελώνες, τα δάση και οι φράχτες έχουν παραμείνει ίδια για δεκαετίες.
Παρά αυτή τη «μνήμη», η σύγκριση αεροφωτογραφιών από τις δεκαετίες του 1920 και του 1950 με τις σημερινές να αναφέρουν μια διαφορετική ιστορία, μια ιστορία τεράστιων αλλαγών. Η ενοποίηση της γης, η οποία ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα και αυξήθηκε σημαντικά τη δεκαετία του 1980, οδήγησε σε αύξηση του μέσου μεγέθους των αγροτεμαχίων του αμπελώνα, με αποτέλεσμα απομονωμένα δέντρα, φράκτες και μικρές δασικές εκτάσεις να εξαφανίζονται από το τοπίο. Αυτό που μπορεί να θεωρηθεί ως ένα παραδοσιακό αμπελουργικό τοπίο, είναι στην πραγματικότητα πολύ μοντέρνο και πλέον ταιριάζει μόνο σε μεγάλη παραγωγή, φυτοφάρμακα, λιπάσματα και μηχανοποιημένη μονοκαλλιέργεια.
Συμπληρωματικά, οι αμπελώνες δεν υπάρχουν σε έναν απομονωμένο κόσμο, είναι μέρος του περιβάλλοντός τους και συστατικό του τοπίου. Η βιοποικιλότητα, από πολλές μετρήσεις, εξαρτάται περισσότερο από την υγεία της γύρω υπαίθρου παρά από οποιεσδήποτε πρακτικές μεταξύ των ίδιων των αμπελιών. Η ποικιλία των ειδών πεταλούδων και ο αριθμός των πτηνών δεν επηρεάζονται τόσο από τη μετάβαση προς τη βιολογική γεωργία όσο από την απλή διασφάλιση ότι τα αμπέλια είναι διάσπαρτα με δέντρα για φωλιά ή ότι τα αγροτεμάχια περιβάλλονται από υγιείς φράχτες και περιστασιακά δασικές εκτάσεις. Τα έντομα και οι νυχτερίδες, για παράδειγμα, έχουν μικρή ακτίνα πτήσης και επωφελούνται από μικρότερα δέματα, διαδρόμους και πτώματα. Οι βιολογικές, βιοδυναμικές και αναγεννητικές προσεγγίσεις επικεντρώνονται σε μικρές λεπτομέρειες την υγεία του εδάφους και τις αμπελουργικές πρακτικές, αλλά χάνουν το οπτικό τους πεδίο της ευρύτερης εικόνας, παρά την πιο μετρήσιμη και άμεση σημασία της.
Η βιοποικιλότητα είναι εξαιρετικά ωφέλιμη, καθώς πολλά είδη εκτελούν αυτό που είναι γνωστό ως «υπηρεσίες οικοσυστήματος». Με την απλή ύπαρξη και ζώντας γύρω από τα αμπέλια, τα αυξημένα φυτά, τα έντομα, τα πουλιά και τα μικρά θηλαστικά μπορούν να διευκολύνουν τη ζωή των παραγωγών καταπολεμώντας ασθένειες, διατηρώντας χαμηλά τα επίπεδα των εντόμων, βοηθώντας στη συγκράτηση του νερού και μειώνοντας τη διάβρωση του εδάφους.
Πολλές πρακτικές λύσεις συζητήθηκαν από τους παραγωγούς, όπως η ενθάρρυνση της άγριας ζωής, η αυξημένη φυτική κάλυψη, η φύτευση φράχτων (το Châteauneuf-du-Pape έχει φυτέψει 42 χιλιόμετρα), η γεωργία πολυκαλλιέργειας και η βιολογική και βιοδυναμική αμπελοκαλλιέργεια για την ενθάρρυνση υγιών εδαφών. Ένα άλλο φάρμακο που διερευνήθηκε ήταν η μαζική επιλογή για την αύξηση της βιοποικιλότητας του αμπελιού, η οποία σύμφωνα με τη φυτωρία Lilian Bérillon, έχει μειωθεί σημαντικά από την άνοδο της κλωνικής επιλογής τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, όλες αυτές οι μέθοδοι υπέφεραν από τις ίδιες αδυναμίες: επικοινωνία, ενημέρωση και υποστήριξη για τη διεύρυνση των μεμονωμένων πρωτοβουλιών σε ευρύτερες αλλαγές. Οι διάδρομοι άγριας ζωής πρέπει να επεκταθούν πέρα από μεμονωμένες ιδιοκτησίες και ο Γιώργης μίλησε για τη δημιουργία τέτοιων διαδρόμων ακόμη και στο αστικό περιβάλλον.
Με την κατανόηση των εννοιών και τον ορισμό του τοπίου και της βιοποικιλότητας, η προστασία γίνεται ευκολότερη στην αντιμετώπιση. Το θετικό συμπέρασμα του Leyer ήταν ότι υπάρχουν στοιχεία, παρακολουθώντας την επιτυχία διαφόρων πρωτοβουλιών για τη βιοποικιλότητα, ότι είναι δυνατός ο συνδυασμός της οικολογικής γης και της βιοποικιλότητας με την εμπορική γεωργία. Οι απαραίτητες προσαρμογές είναι απλές: επιτρέποντας περιοχές και διαδρόμους μη καλλιεργούμενης γης, διατήρηση ποικιλίας διαφορετικών τύπων ακαλλιέργητης γης, προσεκτική επιλογή φυτών και σπόρων και αυξανόμενος αριθμός έργων για την προστασία του τοπίου.
ΠΗΓΗ: decanter.com
