Η ιδιαιτερότητά της βρίσκεται στην ευχέρεια µε την οποία περνά από τα ήσυχα λευκά στα αφρώδη και ηµιαφρώδη κρασιά. Στις κλασικές ξηρές εκδοχές της είναι συνήθως ελαφριά, µε συγκρατηµένο αλκοόλ και διακριτικό φρούτο. Η οξύτητά της προσφέρει παράλληλα µια βάση για την παραγωγή κρασιών µε φυσαλίδες, δίνοντας στη Ζίτσα ξεχωριστή θέση στον ελληνικό οινικό χάρτη. Παράλληλα, η τοπική παράδοση του αφρισµού γεννήθηκε από τις συνθήκες της οινοποίησής της. Τον χειµώνα, το κρύο µπορούσε να διακόψει τη ζύµωση, η οποία ξανάρχιζε την άνοιξη. Στα κλειστά δοχεία, το διοξείδιο του άνθρακα που παραγόταν παρέµενε εγκλωβισµένο, χαρίζοντας στο κρασί τον χαρακτηριστικό του αφρισµό. Σήµερα, η σύγχρονη οινολογία επιτρέπει τον ακριβέστερο έλεγχο αυτής της διαδικασίας, ενώ οι οινοποιήσεις µε παραµονή στις φλούδες αποκαλύπτουν µία πλευρά της ποικιλίας, µε περισσότερο σώµα και διαφορετική δοµή.
Ο πυρήνας της καλλιέργειας της ποικιλίας Ντεµπίνα παραµένει η ζώνη της Ζίτσας, που περιλαµβάνει αµπελοτόπια στην Καρίτσα, στον Πρωτόπαππα, στους Γαβρισιούς, στη Λιγοψά και στην Κληµατιά. Επίσης η Ντεµπίνα αποτελεί την αποκλειστική ποικιλία των λευκών οίνων ΠΟΠ Ζίτσα. Η Zoinos Winery και το Κτήµα Γκλίναβος συγκαταλέγονται στους παραγωγούς που έχουν επενδύσει στην ανάδειξή της, συνδέοντας την τοπική οινική κληρονοµιά µε διαφορετικές, σύγχρονες προσεγγίσεις στο κελάρι.
ΖΟΙΝΟΣ
Πενήντα χρόνια ιστορίας µε την Ντεµπίνα στο επίκεντρο
Πενήντα χρόνια ιστορίας συµπλήρωσε η ZOINOS, έχοντας συνδέσει το όνοµά της µε τον αµπελώνα της Ζίτσας και µε τη γηγενή ποικιλία που αποτελεί την οινική της ταυτότητα: τη Ντεµπίνα.
Πέντε δεκαετίες παράδοσης, εµπειρίας και συνεχούς εξέλιξης, µε σταθερό προσανατολισµό στην ανάδειξη του ιδιαίτερου χαρακτήρα του ηπειρώτικου αµπελώνα.
Στην αµπελουργική ζώνη της ορεινής Ζίτσας, σε ένα από τα σηµαντικότερα αµπελουργικά τοπία της Ηπείρου, η Ντεµπίνα βρίσκει τον αυθεντικό της χαρακτήρα. Μια γηγενής ποικιλία µε µακρά ιστορία, που έχει συνδεθεί άρρηκτα µε τον τόπο και αποτελεί σήµερα έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς πρεσβευτές του ηπειρώτικου αµπελώνα. Η Ντεµπίνα ξεχωρίζει για τη φρεσκάδα, τη ζωηρή οξύτητα και τη λεπτή αρωµατική της έκφραση, µε νότες εσπεριδοειδών, λευκόσαρκων φρούτων και ανθικών αποχρώσεων. Το ιδιαίτερο κλίµα και το υψόµετρο της Ζίτσας δηµιουργούν τις προϋποθέσεις για σταφύλια που διατηρούν τη νεανικότητα και τη νευρικότητά τους, χαρίζοντας κρασιά µε ισορροπία, καθαρότητα και έντονη γαστρονοµική διάσταση.
Στη ZOINOS, η Ντεµπίνα αποτελεί πεδίο δηµιουργίας και συνεχούς εξέλιξης. Οι διαφορετικές οινοποιητικές προσεγγίσεις αναδεικνύουν τις πολλαπλές δυνατότητες της ποικιλίας: Aπό τα φινετσάτα και δροσερά λευκά κρασιά έως τις αφρώδεις εκφράσεις της, όπου η φυσική της οξύτητα µετατρέπεται σε πλεονέκτηµα, χαρίζοντας ζωντάνια, λεπτές φυσαλίδες και ιδιαίτερη κοµψότητα.
Με σεβασµό στην παράδοση αλλά και µε σύγχρονη οινολογική αντίληψη, η ZOINOS επιδιώκει να διατηρεί στο ποτήρι την αυθεντικότητα της Ντεµπίνας και το χαρακτήρα του τόπου. Η προσεκτική επιλογή της πρώτης ύλης και η σύγχρονη διαχείριση της οινοποίησης επιτρέπουν στην ποικιλία να εκφράζεται καθαρά, χωρίς να χάνει την ταυτότητά της. Κάθε διαφορετική Ντεµπίνα της ZOINOS είναι, τελικά, µια διαφορετική µατιά πάνω στον ίδιο τόπο. Και όλες µαζί συνθέτουν µια σύγχρονη ιστορία για τη Ζίτσα: Μια ιστορία που ξεκινά από µια αυθεντικά ηπειρώτικη ποικιλία και φτάνει στο ποτήρι µε φρεσκάδα, χαρακτήρα και διάρκεια.
Η αξιοποίηση της Ντεµπίνας δεν σταµατά στο κρασί. Η ίδια πρώτη ύλη οδηγείται και στην απόσταξη, δίνοντας ένα τσίπουρο µε καθαρό ποικιλιακό αποτύπωµα, που συνδέει τη σύγχρονη παραγωγή µε τη µακρά παράδοση των αποσταγµάτων της Ηπείρου.
Στα 50 χρόνια της, η ΖΟΙΝΟΣ κοιτάζει µπροστά, έχοντας ως σταθερή βάση τον τόπο, την ποικιλία και τη γνώση που αποκτήθηκε µέσα από πέντε δεκαετίες.
Κτήμα Γκλίναβος
Αµπελουργία σε υψόµετρο, µε βαθιές ρίζες
Η Ζίτσα δεν µοιάζει µε την εικόνα που πολλοί έχουν για έναν ελληνικό αµπελώνα. ∆υτικά των Ιωαννίνων, οι αµπελώνες απλώνονται ανάµεσα σε λόφους, δάση και χωριά, σε ένα οροπέδιο µε µέσο υψόµετρο περίπου 650 µέτρων. Εδώ ο χειµώνας είναι αισθητός, η βροχή µέρος της ζωής του τόπου και η ωρίµαση των σταφυλιών ακολουθεί διαφορετικό ρυθµό από εκείνον των θερµότερων περιοχών. Για την Ντεµπίνα, αυτή η συνθήκη είναι καθοριστική: Της επιτρέπει να διατηρεί τη ζωηρή οξύτητα που βρίσκεται στον πυρήνα τόσο των λευκών όσο και των αφρωδών κρασιών της Ζίτσας.
Η σχέση της περιοχής µε το κρασί προηγείται κατά πολύ της σύγχρονης οινοποιίας. Περιηγητές του 19ου αιώνα αναφέρονταν ήδη στους αφρώδεις οίνους που παράγονταν από τη Ντεµπίνα. Ο Λόρδος Βύρων πέρασε από τη Ζίτσα το 1809 και έµεινε στη Μονή Προφήτη Ηλία· η επίσκεψή του αποτελεί µέρος της πολιτιστικής µνήµης του τόπου, χωρίς να χρειάζεται να επιστρατευθεί ως υποκατάστατο της πραγµατικής αµπελουργικής του ιστορίας. Αυτή βρίσκεται πρωτίστως στη δουλειά των οικογενειών που συνέχισαν να καλλιεργούν το αµπέλι και να φτιάχνουν κρασί σε ένα απαιτητικό ορεινό περιβάλλον.
Ακόµη και οι φυσαλίδες έχουν εδώ µια τοπική εξήγηση. Παραδοσιακά, το κρύο του χειµώνα µπορούσε να διακόψει τη ζύµωση. Όταν η θερµοκρασία ανέβαινε την άνοιξη, η ζύµωση ξανάρχιζε και, µέσα σε κλειστά δοχεία, το διοξείδιο του άνθρακα παρέµενε στο κρασί. Η σηµερινή παραγωγή αφρώδους βασίζεται σε ελεγχόµενες οινοποιητικές µεθόδους, όµως αυτό το παλιό φαινόµενο εξηγεί γιατί η Ζίτσα απέκτησε τόσο στενή σχέση µε το συγκεκριµένο ύφος. Η αναγνώριση της Ονοµασίας Προέλευσης το 1972 έδωσε θεσµική υπόσταση σε µια ταυτότητα που είχε ήδη διαµορφωθεί στον αµπελώνα και στο κελάρι.
Σήµερα, το υψόµετρο προσελκύει νέο ενδιαφέρον, ιδιαίτερα καθώς οι οινοποιοί αναζητούν τρόπους να διατηρούν την ισορροπία των κρασιών σε µεταβαλλόµενες κλιµατικές συνθήκες. ∆εν αποτελεί από µόνο του εγγύηση ποιότητας. Η θέση και η φροντίδα κάθε αµπελώνα, η χρονιά και οι αποφάσεις στον τρύγο εξακολουθούν να µετρούν. Στη Ζίτσα, όµως, το υψόµετρο είναι ένα ουσιαστικό µέρος της δυνατότητας του τόπου να δίνει κρασιά µε φρεσκάδα και σαφή προέλευση.
Μία ποικιλία, περισσότερες από µία εκφράσεις
Η Ντεµπίνα είναι η λευκή ποικιλία που συνδέεται περισσότερο από κάθε άλλη µε τη Ζίτσα. Έχει συχνά διακριτικά αρώµατα πράσινου µήλου, αχλαδιού και εσπεριδοειδών, σχετικά ελαφριά δοµή και οξύτητα που δίνει ενέργεια στο στόµα. Αυτά τα χαρακτηριστικά µπορεί να φαίνονται λιτά σε µια πρώτη δοκιµή. Είναι όµως ακριβώς ο λόγος που η ποικιλία αξίζει προσεκτικότερη γνωριµία: Αφήνει χώρο να φανεί η διαφορά ανάµεσα στα αµπελοτόπια, στις χρονιές και στις επιλογές του οινοποιού.
Σε ένα ξηρό, ήρεµο λευκό, η Ντεµπίνα µπορεί να εκφράσει τον ευθύ, δροσερό χαρακτήρα της. Με προσεκτική δουλειά στον αµπελώνα και χρόνο στο οινοποιείο, µπορεί επίσης να αποκτήσει περισσότερη υφή και βάθος, χωρίς να χάσει την ακρίβειά της. Η δυνατότητα αυτή ανοίγει µια συζήτηση πέρα από το γνώριµο, νεανικό λευκό της καθηµερινής κατανάλωσης: Πόσο σύνθετη µπορεί να γίνει η ποικιλία όταν της δοθεί χρόνος, χωρίς να καλυφθεί η ταυτότητά της;
Η οξύτητά της αποτελεί εξίσου ισχυρή βάση για κρασιά µε φυσαλίδες. Τα αφρώδη µπορούν να αναδείξουν τη λεπτότητα και τη διάρκεια της Ντεµπίνας, ενώ οι ηµιαφρώδεις εκφράσεις φέρνουν στο προσκήνιο µια πιο άµεση, ανεπιτήδευτη πλευρά της. Η ευελιξία αυτή δεν σηµαίνει ότι όλοι οι τύποι κρασιού φέρουν την ίδια ένδειξη προέλευσης. Η ΠΟΠ Ζίτσα αφορά κρασιά από 100% Ντεµπίνα και περιλαµβάνει λευκό ξηρό, λευκό ξηρό αφρώδες και λευκό ηµίξηρο αφρώδες. Το ενδιαφέρον, εποµένως, βρίσκεται στη δυνατότητα να δοκιµάσει κανείς διαφορετικά κρασιά της Ντεµπίνας δίπλα δίπλα και να αναγνωρίσει όσα τα ενώνουν: τη φρεσκάδα, τη λεπτή αρωµατική έκφραση και τον δεσµό τους µε το ηπειρωτικό τοπίο.
Το Κτήµα Γκλίναβος
Το Κτήµα Γκλίναβος ιδρύθηκε το 1978 από τον Λευτέρη Γκλίναβο, ο οποίος είχε σπουδάσει Αµπελουργία και Οινολογία στο Μπορντό. Η ίδρυσή του συνέπεσε µε µια περίοδο κατά την οποία η ελληνική οινοποιία αποκτούσε νέα τεχνικά εργαλεία, χωρίς να έχει πάντοτε στραµµένη την προσοχή της στις τοπικές ποικιλίες. Στη Ζίτσα, ο Γκλίναβος έδωσε χώρο στη Ντεµπίνα, αλλά και στα ερυθρά Βλάχικο και Μπεκάρι. Με την είσοδο του γιου του, Θωµά, το 1990, ακολούθησαν επενδύσεις στον εξοπλισµό και στις εγκαταστάσεις. Το 2009 δηµιουργήθηκε ιδιαίτερη µονάδα για αφρώδεις και ηµιαφρώδεις οίνους, ενισχύοντας µια παράδοση µε σαφείς τοπικές ρίζες. Η ιστορία του Κτήµατος αποτυπώνεται και σε κρασιά όπως το Παλιοκαιρίσιο, που επανέφερε στο προσκήνιο έναν παλαιότερο, ελαφρώς αφρώδη τρόπο έκφρασης της περιοχής. ∆εν πρόκειται απλώς για ένα όνοµα στο χαρτοφυλάκιο. Είναι υπενθύµιση ότι η συνέχεια ενός οινοποιείου χτίζεται µέσα από ανθρώπους, πρακτικές και γεύσεις που παραµένουν αναγνωρίσιµες καθώς οι εποχές αλλάζουν.
Glinavos: Συνέχεια και νέο κεφάλαιο
Η είσοδος του Απόστολου Θυµιόπουλου στο κτήµα ανοίγει το επόµενο κεφάλαιο. Η εµπειρία του από το Ξινόµαυρο της Νάουσας συναντά τώρα µια διαφορετική ποικιλία και ένα διαφορετικό κλίµα. Η πρόθεσή του, όπως έχει περιγράψει ο ίδιος, είναι να διερευνήσει τις
δυνατότητες της Ντεµπίνας, αξιοποιώντας την εµπειρία της οµάδας και ενισχύοντας τη συνεργασία µε τους αµπελουργούς της Ζίτσας, µε σεβασµό στην ιστορία και την ταυτότητα του κτήµατος.
Τα πρώτα κρασιά αυτής της περιόδου δείχνουν την κατεύθυνση χωρίς να εξαντλούν τις δυνατότητές της: Μια ήρεµη, ξηρή Ντεµπίνα και νέες λευκές και ροζέ ηµιαφρώδεις εκφράσεις. Η πρώτη ύλη, η υφή και ο χρόνος παραµονής του κρασιού στο οινοποιείο γίνονται πεδία έρευνας. ∆ηµιουργώντας νέα χαρµάνια, η Ντεµπίνα παραµένει το κέντρο της αφήγησης. Οι πρώτες αυτές ετικέτες προέρχονται από τον τρύγο του 2024 και κυκλοφόρησαν το 2025.
Για το Glinavos, η αναγέννηση θα κριθεί σε βάθος χρόνου: από τη συνέπεια των επόµενων εσοδειών, την ποιότητα της συνεργασίας µε τους ανθρώπους της περιοχής και την ικανότητα των κρασιών να µιλούν καθαρά για τη Ζίτσα. Η πιο ενδιαφέρουσα προοπτική δεν είναι να παρουσιαστεί ο τόπος ως µια νέα ανακάλυψη. Είναι να δοθεί η προσοχή που αξίζει σε µια αµπελουργική ιστορία που υπήρχε ήδη εδώ και να φανεί πόσα ακόµη µπορεί να πει η Ντεµπίνα.
