Η έγκαιρη ανίχνευση μιας ασθένειας μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μερικά προσβεβλημένα πρέμνα και σε ένα πρόβλημα που εξαπλώνεται σε ολόκληρο τον αμπελώνα. Στη Νότια Στυρία της Αυστρίας, ερευνητές επιχειρούν πλέον να μεταφέρουν αυτή τη μάχη στον αέρα, συνδυάζοντας drones, πολυφασματικούς αισθητήρες, δίκτυα 5G και τεχνητή νοημοσύνη.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερευνητικό πρόγραμμα VinoMon, το οποίο αναπτύσσει τις τεχνολογικές βάσεις για την αυτοματοποιημένη και μεγάλης κλίμακας παρακολούθηση ασθενειών της αμπέλου. Στόχος είναι το σύστημα να μπορεί στο μέλλον να εντοπίζει την παρουσία συμπτωμάτων ακόμη και σε επίπεδο μεμονωμένου πρέμνου, δίνοντας στους αμπελουργούς τη δυνατότητα να επέμβουν νωρίτερα και πολύ πιο στοχευμένα.
Από τον οπτικό έλεγχο στην ψηφιακή χαρτογράφηση
Σήμερα, η παρακολούθηση μεγάλων αμπελουργικών εκτάσεων εξακολουθεί να βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην παρουσία ανθρώπων μέσα στον αμπελώνα. Πρόκειται για μια διαδικασία απαιτητική σε χρόνο και προσωπικό, η οποία δύσκολα μπορεί να προσφέρει την ίδια ένταση ελέγχου σε κάθε σημείο μιας μεγάλης έκτασης.
Παράλληλα, το VinoMon επιχειρεί να αλλάξει αυτή την εικόνα. Στις δοκιμές που πραγματοποιούνται στη Νότια Στυρία, drones πετούν σε χαμηλό ύψος πάνω και δίπλα στις σειρές των αμπελιών, συλλέγοντας εκατοντάδες εικόνες των φυτών. Το υλικό εξετάζεται από τους ερευνητές, οι οποίοι επισημαίνουν τα ύποπτα ή προσβεβλημένα τμήματα και δημιουργούν έτσι τη βάση δεδομένων με την οποία εκπαιδεύεται το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.
Η φιλοδοξία είναι ο αλγόριθμος να μάθει να διακρίνει τα υγιή από τα ασθενή φύλλα και, ταυτόχρονα, να προσδιορίζει με μεγάλη χωρική ακρίβεια πού βρίσκεται το πρόβλημα μέσα στον αμπελώνα.
Κομβικό ρόλο παίζουν οι πολυφασματικοί αισθητήρες, οι οποίοι συλλέγουν περισσότερες πληροφορίες από εκείνες μιας συμβατικής φωτογραφικής λήψης. Τα δεδομένα συνδυάζονται με αυτοματοποιημένο τρισδιάστατο σχεδιασμό της πορείας πτήσης, τεχνολογίες 5G και εργαλεία γεωγραφικής απεικόνισης, ώστε τα πιθανά σημεία προσβολής να μπορούν τελικά να εμφανίζονται πάνω σε ψηφιακό χάρτη.
Στο στόχαστρο σοβαρές ασθένειες της αμπέλου
Η έρευνα επικεντρώνεται μεταξύ άλλων στη χρυσίζουσα χλώρωση της αμπέλου (Flavescence dorée), στο Stolbur και στην Esca, ασθένειες που μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές απώλειες παραγωγής και να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα σε ολόκληρες αμπελουργικές ζώνες.
Επιπλέον, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρυσίζουσα χλώρωση, μία φυτοπλασματική ασθένεια της αμπέλου, στην εξάπλωση της οποίας καθοριστικό ρόλο έχει το έντομο Scaphoideus titanus. Όσο νωρίτερα εντοπιστούν τα προσβεβλημένα πρέμνα, τόσο μεγαλύτερο είναι το περιθώριο για τοπικά μέτρα πριν δημιουργηθούν νέες εστίες μέσα στον αμπελώνα.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται και η ουσία του προγράμματος. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αντικατασταθεί ένας άνθρωπος από ένα drone, αλλά να αποκτήσει ο παραγωγός μια συνολική εικόνα του αμπελώνα του, γρήγορα και με γεωγραφική ακρίβεια που θα του επιτρέπει να γνωρίζει ποια σημεία χρειάζονται πραγματικά προσοχή.
Πιο στοχευμένη φυτοπροστασία
Εφόσον η τεχνολογία αποδειχθεί αξιόπιστη σε πραγματικές συνθήκες και μπορέσει να περάσει από το ερευνητικό στάδιο στην καθημερινή αμπελουργική πράξη, οι δυνατότητες είναι σημαντικές.
Ειδικότερα, η χαρτογράφηση συγκεκριμένων εστιών θα μπορούσε να περιορίσει την ανάγκη για γενικευμένες επεμβάσεις σε ολόκληρες εκτάσεις και να επιτρέψει περισσότερο τοπικές και έγκαιρες παρεμβάσεις. Στους στόχους του VinoMon περιλαμβάνεται, μάλιστα, η μείωση των ευρείας κλίμακας φυτοπροστατευτικών εφαρμογών και η καλύτερη αξιοποίηση βιολογικών μεθόδων αντιμετώπισης, με παράλληλο όφελος για τη βιοποικιλότητα του αμπελώνα.
Το έργο συντονίζεται από την biohelp, με τη συμμετοχή των JOANNEUM RESEARCH, twins και Agro Innovation Lab. Σύμφωνα με την επίσημη βάση της αυστριακής FFG, ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2025 και έχει προγραμματιστεί να ολοκληρωθεί στις 31 Οκτωβρίου 2027.
Εν κατακλείδι, η τεχνολογία βρίσκεται ακόμη υπό ανάπτυξη και θα χρειαστεί να αποδείξει ότι μπορεί να αναγνωρίζει αξιόπιστα τις ασθένειες κάτω από τις σύνθετες και διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες ενός πραγματικού αμπελώνα. Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι ήδη σαφής: η φυτοπροστασία του μέλλοντος πιθανότατα δεν θα βασίζεται μόνο στο τι μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι ανάμεσα στις σειρές, αλλά και σε όσα μπορούν να διακρίνουν οι αισθητήρες από λίγα μέτρα ψηλότερα.
