Οι ενδείξεις ΠΟΠ παρέχουν ένα νομικό πλαίσιο που διασφαλίζει συγκεκριμένες ποικιλίες οίνου με βάση τις ιστορικές μεθόδους παραγωγής και τη γεωγραφία. Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications από το Πανεπιστήμιο Ca’ Foscari της Βενετίας και την Eurac Research στο Bozen/Bolzano είναι η πρώτη που χαρτογραφεί την ευπάθεια αυτών των αμπελουργικών περιοχών απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Η μελέτη αυτή λαμβάνει υπόψη διάφορα κλιματικά σενάρια και την ικανότητα προσαρμογής κάθε αμπελουργικής περιοχής, λαμβάνοντας υπόψη τα ρυθμιστικά πλαίσια και τους περιφερειακούς πόρους.
Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη διαπίστωσε ότι οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ρουμανίας, της Κροατίας, της Βουλγαρίας, της Ιταλίας και της Ουγγαρίας, αντιμετωπίζουν την υψηλότερη έκθεση σε κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα, λόγω της γεωγραφίας και του κλίματος. Αντίθετα, οι αμπελουργικές περιοχές με έντονες ωκεάνιες επιρροές, όπως η Πορτογαλία και τα Κανάρια Νησιά, ή εκείνες που βρίσκονται σε υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη, όπως το Βέλγιο και οι Κάτω Χώρες, παρουσιάζουν χαμηλότερα επίπεδα έκθεσης.
Η κλιματική ευπάθεια είναι ιδιαίτερα έντονη στις περιοχές της νότιας Ευρώπης, οι οποίες συχνά βρίσκονται στο μέγιστο όριο ή κοντά στο μέγιστο όριο θερμοκρασιακής ανοχής για τις παραδοσιακές ποικιλίες αμπέλου. Οι κανονισμοί που περιορίζουν τις ποικιλίες που μπορούν να καλλιεργηθούν επιδεινώνουν αυτή την ευπάθεια, περιορίζοντας τις επιλογές προσαρμογής των παραγωγών, καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται. Χρησιμοποιώντας 15 δείκτες, οι ερευνητές αξιολόγησαν την προσαρμοστική ικανότητα κάθε περιοχής, ή την ικανότητά της να εφαρμόζει μέτρα για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών. Έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως τα δημογραφικά στοιχεία του πληθυσμού, οι οικονομικοί πόροι, οι δεξιότητες και η εγγενής φυσική προσαρμοστικότητα του terroir.
Παράλληλα, η έρευνα εντόπισε διαφορετικές ομάδες αμπελουργικών περιοχών με διαφορετικά επίπεδα τρωτότητας. Περίπου το πέντε τοις εκατό των ευρωπαϊκών αμπελουργικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένων των Trebbiano d’Abruzzo και Lambrusco Mantovano στην Ιταλία και Sierra de Salamanca στην Ισπανία, αντιμετωπίζουν τους υψηλότερους κινδύνους. Οι περιοχές αυτές δεν διαθέτουν τόσο τους πόρους όσο και τις συνθήκες που απαιτούνται για την αποτελεσματική προσαρμογή. Μια μεγαλύτερη ομάδα, περίπου το 25% των αμπελουργικών περιοχών, παρουσιάζει επίσης υψηλή τρωτότητα, αν και λιγότερο κρίσιμη. Αυτή η ομάδα περιλαμβάνει φημισμένες ονομασίες όπως οι Côtes de Provence στη Γαλλία, Conegliano Valdobbiadene Prosecco στην Ιταλία, Alentejo στην Πορτογαλία και Rioja στην Ισπανία.
Εν συνεχεία, οι περιοχές που αντιμετωπίζουν μέτριο έως χαμηλό κλιματικό κίνδυνο, οι οποίες αποτελούν περίπου το 70 τοις εκατό του δείγματος της μελέτης, περιλαμβάνουν την Côtes d’Auvergne και την Αλσατία στη Γαλλία, το Rheinhessen στη Γερμανία και το Alto Adige στην Ιταλία. Πολλές από αυτές τις περιοχές επωφελούνται από μεγαλύτερους προσαρμοστικούς πόρους και θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες μέσω μέτρων όπως η μετατόπιση των αμπελώνων σε μεγαλύτερα υψόμετρα ή η επένδυση σε προηγμένη τεχνολογία.
Ο Sebastian Candiago, ο οποίος συνέβαλε στη μελέτη, υπογράμμισε τον κρίσιμο ρόλο του terroir, των μοναδικών περιβαλλοντικών, κλιματικών και πολιτιστικών παραγόντων που καθορίζουν κάθε οινική περιοχή. Τόνισε ότι, επειδή τα αμπέλια είναι μακρόβιες και ιδιαίτερα εντοπισμένες καλλιέργειες, η αλλαγή των προδιαγραφών παραγωγής μπορεί να αποτελέσει πρόκληση. Ο Candiago υπογράμμισε τη σημασία τόσο της ευελιξίας όσο και της πρόβλεψης στον κλάδο της οινοποίησης.
Ορισμένες περιοχές διερευνούν ήδη προσαρμοστικές στρατηγικές, από τη διαχείριση του θόλου και την άρδευση μέχρι προσαρμογές στη δομή του αμπελώνα, την επιλογή υποκειμένων και τη χρήση καλλιεργειών κάλυψης. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθούν πιο ουσιαστικές αλλαγές, οι οποίες ενδεχομένως θα απαιτήσουν επικαιροποίηση των μακροχρόνιων κανονισμών. Το Μπορντό, για παράδειγμα, πειραματίζεται με ποικιλίες αμπέλου όπως η Touriga Nacional, που κατάγεται από την Πορτογαλία, η οποία θα μπορούσε να συμβάλει στην αύξηση της ανθεκτικότητας στις θερμότερες θερμοκρασίες.
Τέλος, τα αποτελέσματα της μελέτης, τα οποία είναι προσβάσιμα μέσω ενός διαδραστικού διαδικτυακού χάρτη, προσφέρουν πληροφορίες σχετικά με τα ειδικά τρωτά σημεία και την προσαρμοστική ικανότητα κάθε προστατευόμενης αμπελουργικής περιοχής. Η έρευνα αυτή έχει ως στόχο να καθοδηγήσει τους αμπελουργούς στην αντιμετώπιση των κλιματικών επιπτώσεων, διατηρώντας παράλληλα την οικονομική, πολιτιστική και περιβαλλοντική σημασία του ευρωπαϊκού κρασιού.
