της Δρ. Χαρούλα Σπινθηροπούλου*
Πολύς λόγος γίνεται τα τελευταία χρόνια για την αναγεννητική αµπελουργία, που έρχεται να συµπληρώσει τα παραδοσιακά συστήµατα παραγωγής (συµβατική καλλιέργεια, ολοκληρωµένη διαχείριση, βιολογική, βιοδυναµική καλλιέργεια) και κυρίως να πάει ένα βήµα παραπέρα τη βιολογική-βιοδυναµική αµπελουργία, δίνοντας ιδιαίτερη βάση στην αλλαγή του κλίµατος, που σε µερικές περιοχές του πλανήτη άρχισε να αποκτά χαρακτηριστικά κρίσης.
Ξεφυλλίστε και κατεβάστε σε υψηλή ανάλυση το Wine Trails Φεβρουαρίου-Μαρτίου 2026
Τι είναι η αναγεννητική αµπελουργία; Ένα σύστηµα παραγωγής που υιοθετεί πρακτικές που επιτρέπουν στην αµπελουργία να είναι βιώσιµη, µέσα από την αναζωογόνηση του οικοσυστήµατος, µέρος του οποίου είναι και η αµπελοκαλλιέργεια. Θα λέγαµε ότι η οπτική της αναγεννητικής γεωργίας είναι αυτή ενός οικοσυστήµατος σε αυτάρκεια, που επιβαρύνει το περιβάλλον λιγότερο απ’ ό,τι το ωφελεί.
Όπως και τα προηγούµενα συστήµατα, ξεκινά αναγνωρίζοντας ότι η γεωργία συµβάλλει σε µεγάλο βαθµό στην υποβάθµιση του εδάφους (και του περιβάλλοντος), µέσα από την νέκρωση των εδαφών εξαιτίας της χρήσης ανόργανων λιπασµάτων, της συχνής και συχνά άκαιρης κατεργασίας του εδάφους, της χρήσης ζιζανιοκτόνων, της συχνής χρήσης χαλκού, κ.ά. και η υποβάθµιση αυτή τείνει να είναι µη αναστρέψιµη.
Για το λόγο αυτό επενδύει στην υγεία του εδάφους, στη γονιµότητά του, στην καλή του δοµή, ως το βασικό εργαλείο υποστήριξης της βιωσιµότητας ενός αµπελώνα, ενός οικοσυστήµατος, ενός τόπου, του πλανήτη µας.
Το έδαφος, θεµελιώδης πυλώνας του terroir
Κλειδί για την αναγεννητική αµπελουργία είναι το έδαφος, ο πρώτος και βασικός πυλώνας της, όπως και θεµελιώδης πυλώνας του terroir. Ένα έδαφος υγιές, πλούσιο σε οργανική ουσία, µε καλή δοµή που επιτρέπει την ανεµπόδιστη, λειτουργική και σε βάθος ανάπτυξη του ριζικού συστήµατος των φυτών, τη συγκράτηση νερού και θρεπτικών, την καλή κυκλοφορία του αέρα, την ανάπτυξη ωφέλιµων οργανισµών (µύκητες, βακτήρια, σκουλήκια κ.λπ.), τη διατήρηση και την αύξηση της βιοποικιλότητας, τη µείωση των εκποµπών διοξειδίου του άνθρακα στην ατµόσφαιρα εξαιτίας της καλλιέργειάς του, την µεγαλύτερη πρόσληψη του διοξειδίου του άνθρακα από τη χλωρίδα που αναπτύσσεται στην επιφάνειά του κ.λπ.
Πιο συγκεκριµένα, οι στόχοι που θα πρέπει να έχουν οι αµπελουργοί που θα ασχοληθούν µε αυτό τον τρόπο παραγωγής είναι
- Να αυξήσουν την οργανική ουσία του εδάφους και να την διατηρούν σε ικανοποιητικά επίπεδα κάθε χρόνο.
- Να δηµιουργήσουν και να διατηρήσουν ένα πλήθος οργανισµών στο έδαφος (σκουλήκια, συµβιωτικούς µύκητες, βακτήρια κ.λπ.) που θα εξασφαλίζουν τη διάσπαση της οργανικής ουσίας, την ανοργανοποίηση του αζώτου, του φωσφόρου, του άνθρακα και την διαθεσιµότητά τους στο εδαφικό περιβάλλον και στις ίδιες τις ρίζες του αµπελιού, το οξυγόνο στο έδαφος κ.λπ.
- Να δηµιουργήσουν καλή και σταθερή δοµή στο έδαφος που θα εξασφαλίζει την απρόσκοπτη ανάπτυξη του ριζικού συστήµατος του αµπελιού σε βάθος, ώστε να ανταπεξέρχεται σε συνθήκες υδατικού stress, τη συγκράτηση του νερού και των θρεπτικών στοιχείων, την καλή αποστράγγιση, την διατήρηση του µικροβιώµατος σε ενεργή κατάσταση, τον αερισµό κ.λπ.
Οι στόχοι αυτοί µπορεί να επιτευχθούν:
- Με την προσθήκη οργανικής ουσίας στο έδαφος. Υπάρχουν εµπορικά προιόντα που συµβάλλουν στην κατεύθυνση αυτή, αλλά η αναγεννητική αµπελουργία επενδύει κυρίως στη χρήση κοµπόστ που παράγονται ή µπορούν να παραχθούν σε τοπικό επίπεδο: α. στον ίδιο τον αµπελώνα (κοµπόστ κληµατίδων, φύλλων, υπολειµµάτων οινοποίησης, χώµατος, ζεόλιθου κ.λπ.), µε σαφείς κατευθυντήριες γραµµές ως προς τη θερµοκρασία του κοµπόστ υπό ζύµωση, τον τρόπο και τη συχνότητα ανάδευσης, αναλύσεις κ.λπ. και β. σε επίπεδο κοινότητας, αξιοποιώντας φυτικά υπολείµµατα, υπολείµµατα τροφίµων, οργανικών υλών που η ευρύτερη κοινότητα µπορεί να προσφέρει, περιορίζοντας µε τον τρόπο αυτό τα απόβλητά της.
- Με την εγκατάλειψη ή την ελάχιστη καλλιέργεια του εδάφους και τη χρήση φυτών εδαφοκάλυψης. Με τον τρόπο αυτό προστατεύεται η δοµή του εδάφους, ο πληθυσµός των ζωικών οργανισµών και των µικροβίων στο έδαφος, ενώ το ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα που εκλύεται από τον αµπελώνα σε σχέση µε αυτό που δεσµεύεται για τη φωτοσύνθεση είναι µικρότερο της µονάδας και το περιβαλλοντικό αποτύπωµα της αµπελοκαλλιέργειας έχει θετικό πρόσηµο. Παράλληλα η ύπαρξη φυτών εδαφοκάλυψης (σπερνόµενων ή γηγενών ζιζανίων) µειώνει τη θερµοκρασία της επιφάνειας του εδάφους και την εξάτµιση του νερού, βοηθά στην καλύτερη διείσδυση του νερού στο έδαφος, και τη µεταφορά του σε µεγαλύτερα βάθη, προστατεύει από τη διάβρωση (που αποκτά ακόµη µεγαλύτερο ενδιαφέρον λόγω των απότοµων βροχών µε πολύ µεγάλα ύψη νερού, ως συνέπεια της κλιµατικής αλλαγής), µειώνει τη ζωηρότητα των υπερβολικά ζωηρών αµπελώνων προς όφελος της ποιότητας.
- Με τη χρήση των αµπελώνων ως τόπων βόσκησης ζώων (πρόβατα, χήνες, κότες κ.α.) στη διάρκεια του χειµώνα µε σκοπό τη «µηχανική καλλιέργεια» του εδάφους (καταστροφή ζιζανίων) και την ενίσχυση της οργανικής ουσίας.
- Στη χρησιµοποίηση των κοµπόστ για ψεκασµούς ενίσχυσης της άµυνας των φυτών, είτε ψεκάζοντας τα ίδια τα φυτά ή το έδαφος.
Εν αρχή ην η γνώση της κατάστασης του εδάφους
Για να είναι αποτελεσµατική η εφαρµογή όλων των αναφερόµενων, θα πρέπει να υπάρχει γνώση της κατάστασης στο έδαφος πριν την εφαρµογή της αναγεννητικής αµπελουργίας (δοµή του εδάφους, επίπεδο οργανικής ουσίας, είδος και επίπεδο παρουσίας µικρο και µακρο οργανισµών) και στη συνέχεια αναλυτικός, εργαστηριακός και οπτικός έλεγχος όλων των εφαρµοζόµενων τεχνικών.
Ο έλεγχος αυτός αποσκοπεί στη γνώση των χαρακτηριστικών του κοµπόστ, των οργανικών λιπασµάτων, των µικροοργανισµών που θα χρησιµοποιηθούν και παράλληλα µελέτη της επίδραση της φυτοκάλυψης στη θερµοκρασία του εδάφους, του αέρα, της υγρασίας στο έδαφος, της εξάτµισης του νερού, αλλά και του τρόπου εφαρµογής της φυτοκάλυψης (πλήρης ακαλλιέργεια ή µερική καλλιέργεια του εδάφους για τη σπορά συγκεκριµένων χορτοδοτικών φυτών για παράδειγµα).
Και τέλος αλλά, αλλά σπουδαιότερο όλων την επίδραση όλων αυτών των τεχνικών στην ποιότητα και την ποσότητα της παραγωγής.
Να µελετηθεί επιµελώς η επίδραση της ακαλλιέργειας
Ήδη άρχισαν να δηµιουργούνται και φορείς οι οποίοι πιστοποιούν την εναρµόνιση αµπελουργών-οινοποιών µε τις αρχές της Αναγεννητικής. Προφανώς υπάρχουν πολλά σηµεία που χρήζουν διερεύνησης ως προς την ορθότητα των προτεινόµενων πρακτικών σε τοπικό επίπεδο (ακαλλιέργεια σε περιοχές µε περιορισµένες βροχοπτώσεις για παράδειγµα, σχέση κόστους-οφέλους, ετοιµότητα περιοχής ως προς τη δηµιουργία ή αξιοποίηση κοµπόστ, κ.λπ.). Και όσον αφορά στην καλλιέργεια ή την ακαλλιέργεια ενόψει της κλιµατικής αλλαγής, για την οποία γίνεται πολύς λόγος σήµερα, και αποτελεί βασικό πυλώνα της Αναγεννητικής, θα πρέπει να µελετηθεί η επίδραση της ακαλλιέργειας, και το επιπέδο της ακαλλιέργειας (εναλλάξ ή σε κάθε σειρά π.χ.) σε σχέση µε την καλλιέργεια του εδάφους στις περιοχές χαµηλής βροχόπτωσης ή σε περιοχές µε πολύ βαριά εδάφη για παράδειγµα. Και η µελέτη θα πρέπει να περιλαµβάνει όλους τους προαναφερόµενους παράγοντες που επηρεάζονται από την κάθε πρακτική.
Στον µικρό κλήρο
Ο µικρός αµπελουργικός κλήρος αποτελεί µάλλον τροχοπέδη στην εφαρµογή της αναγεννητικής αµπελουργίας, τουλάχιστον όσον αφορά στην πιστοποίηση, λόγω του υψηλού κόστους. Όµως κάποιες αρχές µπορούν να εφαρµοστούν από τους περισσότερους αµπελουργούς: Αύξηση της οργανικής ουσίας, αποφυγή της καλλιέργειας του εδάφους µε διατήρηση της αυτοφυούς βλάστησης και χορτοκοπή της ή µε την ελάχιστη µηχανική καλλιέργεια στις περιοχές µε χαµηλή βροχόπτωση, εµβολιασµός του εδάφους µε ωφέλιµους οργανισµούς, αναγκαίες και ορθολογικά δικαιολογηµένες επεµβάσεις.
*Γεωπόνου, ειδικού αμπελουργίας, οινοποιού
