Οι σημερινοί αμπελουργοί υψηλής τεχνολογίας της ερήμου του Ισραήλ καλλιεργούν σύγχρονες ποικιλίες σταφυλιού όπως το Pinot Noir και το Chardonnay, αλλά μια νέα μελέτη δείχνει ότι η έρημη άμμος της περιοχής κάποτε φιλοξενούσε πολύ διαφορετικές ποικιλίες.
Με δημοσίευση στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών, η μελέτη συνέκρινε τις γενετικές πληροφορίες μιας χούφτας κουκούτσια από ένα ανασκαμμένο βυζαντινό μοναστήρι με εκατοντάδες σύγχρονες ποικιλίες και άγρια και επιτραπέζια σταφύλια από το Ισραήλ και όχι μόνο.
«Το Negev Highlands έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία που δεν έχει ειπωθεί», είπε ο Guy Bar-Oz, αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου της Χάιφα, ο οποίος ανασκάπτει βυζαντινούς οικισμούς στην έρημο Negev τα τελευταία έξι χρόνια.
«Γνωρίζαμε τα τεράστια κοινοτικά πατητήρια κρασιού, αλλά δεν ξέραμε πραγματικά τι καλλιεργούσαν [οι άποικοι]», πρόσθεσε ο Bar-Oz.
Σύμφωνα με τα νέα γενετικά δεδομένα, ένα από τα κουκούτσια της ερήμου Negev χρονολογείται στον όγδοο αιώνα και πιθανότατα προέρχεται από ένα σταφύλι που ήταν λευκό.
Εάν, τα αρχαιολογικά λείψανα επιβεβαιώσουν την ανακάλυψη, θα μπορούσε να είναι το αρχαιότερο λευκό σταφύλι που έχει τεκμηριωθεί οπουδήποτε στον κόσμο, αν και η μελέτη σημειώνει ότι προηγούμενες εργασίες έχουν υποδείξει ότι το λευκό χρώμα ορισμένων ποικιλιών έχει πολλαπλή προέλευση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, έχει η πιθανότητα αυτό το ένα σταφύλι να δώσει την απάντηση, σε ένα ενοχλητικό ιστορικό μυστήριο γύρω από την ταυτότητα του διάσημου βυζαντινού κρασιού vinum Gazetum ή του κρασιού της Γάζας.
«Υπάρχει ιστορική αναφορά που μιλά για αυτό το γλυκό λευκό κρασί, το κρασί της Γάζας», είπε ο Bar-Oz.
Το γλυκό αυτό κρασί παρήχθη στο Negev και μεταφέρθηκε μέσω του λιμανιού της Γάζας, από όπου έφτασε σε όλη τη Μεσόγειο και στα τραπέζια των μοναρχών στη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Βρετανία.
Οι ερευνητές στην τελευταία μελέτη ρίχνουν επίσης περισσότερο φως στο βυζαντινό εμπόριο. Καθώς τα αμπέλια αποκόμιζαν μερικά από τα μεγαλύτερα κέρδη από οποιαδήποτε καλλιέργεια κατά τους βυζαντινούς χρόνους, οι ποιοτικές ποικιλίες από το Negev διαδόθηκαν κατά μήκος των εμπορικών οδών.
Ο Bar-Oz και η ομάδα του, για παράδειγμα, ανακάλυψαν ότι ένα άλλο αρχαίο σταφύλι ήταν πρόγονος μιας σύγχρονης κόκκινης ποικιλίας που ονομάζεται Asswad Karech στον κοντινό Λίβανο.
Παράλληλα, στο νησί της Κρήτης, πάνω από 1.000 χιλιόμετρα μακριά, ένας απόγονος του Asswad Karech χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή ενός ακόμη ιστορικού κρασιού: της Malvasia, μιας διάσημης ποικιλίας κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους και εξακολουθεί να παρασκευάζεται στο νησί σήμερα.
«Είναι ένα φαινόμενο της ανατολικής Μεσογείου 1.500 ετών που αφηγείται μια πολύ σημαντική ανθρώπινη ιστορία», είπε ο Bar-Oz. «Δείχνει τη συνδεσιμότητα μεταξύ του Negev και της ευρωπαϊκής κοινωνίας».
Οι ανακαλύψεις στο Negev δεν είναι πολύτιμες μόνο για την κατανόηση του παρελθόντος μας. Οι ερευνητές είπαν ότι η εργασία τους μπορεί επίσης να είναι σχετική με τις κλιματικές προκλήσεις σήμερα.
Ενώ οι κοινότητες της ερήμου ήξεραν πώς να κατασκευάζουν αξιόλογα συστήματα άρδευσης, ήταν εξίσου ζωτικής σημασίας για αυτές να επιλέξουν τις σωστές ποικιλίες αμπέλου, σε ένα ασυνήθιστα ακραίο κλίμα για το Vitis vinifera.
«Το Negev είναι μια περιοχή που δέχεται περίπου 100 χιλιοστά βροχής σε μια καλή χρονιά, με πολύ έντονες διακυμάνσεις μεταξύ των εποχών», είπε ο Bar-Oz. «Παρόλα αυτά, η αμπελοκαλλιέργεια άκμασε πολύ σε αυτήν την περιοχή κατά τη διάρκεια των αιώνων.»
Η ανάλυση των μοριακών και γενετικών υπογραφών αυτών των σταφυλιών της ερήμου θα μπορούσε να αποκαλύψει γιατί ήταν τόσο ανθεκτικά σε ένα τόσο άνυδρο περιβάλλον.
Οι σύγχρονοι στενοί συγγενείς των «αρχαιολογικών σταφυλιών» θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια πλατφόρμα για μελλοντική μελέτη σχετικά με την ανθεκτικότητα των αμπέλων σε τέτοιες συνθήκες, ανέφερε η μελέτη.
«Πρέπει να καταβάλουμε πολύ περισσότερη προσπάθεια για να μάθουμε για την ποικιλομορφία των αρχαίων [αμπελώνων], αναζητώντας συγκεκριμένα αυτούς που μπορεί να είναι πιο ανθεκτικοί σε άνυδρα περιβάλλοντα», είπε ο Bar-Oz.
ΠΗΓΗ: decanter.com
